Για
τη Ρώμη, η προτεραιότητα φαίνεται να μετατοπίζεται σταδιακά προς τη
Μεσόγειο, τη Βόρεια Αφρική και το Sahel, περιοχές που επηρεάζουν άμεσα
την ασφάλεια της Ιταλίας μέσω της τρομοκρατίας, της παράτυπης
μετανάστευσης και της ενεργειακής αστάθειας
Για περισσότερο από τρία χρόνια, το ΝΑΤΟ επιχειρεί να παρουσιάζει ένα ενιαίο μέτωπο απέναντι στη Ρωσία, διαβεβαιώνοντας ότι η στρατιωτική, οικονομική και πολιτική στήριξη προς την Ουκρανία θα συνεχιστεί «για όσο χρειαστεί».
Πίσω όμως από τις επίσημες δηλώσεις περί ενότητας, οι διαφωνίες στο εσωτερικό της Συμμαχίας γίνονται ολοένα και πιο εμφανείς.
Η πιο χαρακτηριστική ένδειξη αυτής της μεταβολής προέρχεται από την Ιταλία, η οποία, σύμφωνα με δημοσιεύματα του γερμανικού Τύπου και τις δηλώσεις του καθηγητή διεθνών σχέσεων Lorenzo Maria Pacini, αρνήθηκε να στηρίξει τη δέσμευση του ΝΑΤΟ για πολυετή στρατιωτική βοήθεια προς την Ουκρανία και μετά το 2026.
Η στάση της Ρώμης δεν αφορά μόνο ένα οικονομικό ζήτημα ή μια τεχνική διαφωνία γύρω από τη διατύπωση μιας κοινής διακήρυξης.
Για πολλούς αναλυτές αποτελεί ένδειξη ότι αρκετά κράτη-μέλη αρχίζουν να αμφισβητούν κατά πόσο η διαρκής διοχέτευση δισεκατομμυρίων ευρώ στον πόλεμο της Ουκρανίας εξυπηρετεί πλέον τα δικά τους εθνικά συμφέροντα.
Σύμφωνα με τον Lorenzo Maria Pacini, η Ιταλία ανησυχεί όλο και περισσότερο για αυτό που χαρακτηρίζει «στρατηγική υπερφόρτωση» του ΝΑΤΟ.
Όπως εξηγεί, η Συμμαχία καλείται ταυτόχρονα να αντιμετωπίσει προκλήσεις στην Ανατολική Ευρώπη, στη Μέση Ανατολή, στη Βόρεια Αφρική και ακόμη και στην περιοχή του Ινδο-Ειρηνικού, γεγονός που δοκιμάζει τις πραγματικές δυνατότητές της.
Αλλάζει προτεραιότητες
Για τη Ρώμη, η προτεραιότητα φαίνεται να μετατοπίζεται σταδιακά προς τη Μεσόγειο, τη Βόρεια Αφρική και το Sahel, περιοχές που επηρεάζουν άμεσα την ασφάλεια της Ιταλίας μέσω της τρομοκρατίας, της παράτυπης μετανάστευσης και της ενεργειακής αστάθειας.
Μέσα
σε αυτό το νέο γεωπολιτικό περιβάλλον, η προοπτική μιας ανοιχτής και
μακροχρόνιας στρατιωτικής δέσμευσης υπέρ της Ουκρανίας αντιμετωπίζεται
από ορισμένους κύκλους ως μια πολιτική που απορροφά πολύτιμους
οικονομικούς και στρατιωτικούς πόρους χωρίς σαφές τέλος.
Η εξέλιξη αυτή αποτυπώνει μια βαθύτερη αλλαγή που φαίνεται να συντελείται στο εσωτερικό της Συμμαχίας.
Ενώ
μέχρι πρόσφατα οι περισσότερες ευρωπαϊκές κυβερνήσεις υιοθετούσαν χωρίς
σοβαρές επιφυλάξεις τη γραμμή της διαρκούς ενίσχυσης του Κιέβου, σήμερα αυξάνονται οι φωνές που ζητούν επανεξέταση των προτεραιοτήτων,
εκφράζοντας φόβους ότι η συνεχής κλιμάκωση ενδέχεται να εξαντλήσει τις
οικονομικές δυνατότητες της Ευρώπης και να περιορίσει την ικανότητα του
ΝΑΤΟ να ανταποκριθεί σε άλλες διεθνείς κρίσεις.
Για πολλούς αναλυτές, η στάση της Ιταλίας δεν αποτελεί ένα μεμονωμένο περιστατικό, αλλά ίσως
το πρώτο σαφές πολιτικό μήνυμα ότι η μέχρι σήμερα στρατηγική της Δύσης
απέναντι στην Ουκρανία αρχίζει να συναντά ολοένα μεγαλύτερες αντιστάσεις
ακόμη και στο εσωτερικό της ίδιας της Συμμαχίας.
Γιατί η Ιταλία απομακρύνεται από τη γραμμή του ΝΑΤΟ
Η
απόφαση της Ιταλίας να μην εγκρίνει μια πολυετή δέσμευση στρατιωτικής
βοήθειας προς την Ουκρανία δεν φαίνεται να αποτελεί μια συγκυριακή
πολιτική επιλογή.
Αντίθετα, σύμφωνα με τον καθηγητή διεθνών σχέσεων Lorenzo Maria Pacini,
αντικατοπτρίζει μια βαθύτερη αναθεώρηση των στρατηγικών προτεραιοτήτων
της Ρώμης απέναντι στις ολοένα αυξανόμενες υποχρεώσεις του ΝΑΤΟ.
Όπως
επισημαίνει ο Ιταλός αναλυτής, η Συμμαχία επιχειρεί πλέον να δρα
ταυτόχρονα σε πολλαπλά γεωπολιτικά μέτωπα. Εκτός από τη σύγκρουση στην
Ουκρανία, καλείται να αντιμετωπίσει τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή, την αστάθεια στη Βόρεια Αφρική, την τρομοκρατική απειλή στο Sahel, αλλά και τις αυξανόμενες εντάσεις στην περιοχή του Ινδο-Ειρηνικού.
Για την Ιταλία, οι προκλήσεις αυτές δεν είναι θεωρητικές.
Η
γεωγραφική της θέση στο κέντρο της Μεσογείου την καθιστά ιδιαίτερα
ευάλωτη στις εξελίξεις στη Λιβύη, στην Τυνησία, στην Αίγυπτο και
γενικότερα στη Βόρεια Αφρική, από όπου προέρχονται μεταναστευτικές πιέσεις, τρομοκρατικές απειλές και σοβαροί κίνδυνοι για την ενεργειακή ασφάλεια της χώρας.
Μέσα
σε αυτό το περιβάλλον, η Ρώμη φαίνεται να θεωρεί ότι η ανοιχτή και
μακροχρόνια δέσμευση υπέρ της Ουκρανίας απορροφά στρατιωτικούς και
οικονομικούς πόρους που θα μπορούσαν να διατεθούν για την προστασία των
άμεσων εθνικών της συμφερόντων.
Ο Pacini υποστηρίζει ότι η Ιταλία
δεν επιθυμεί πλέον να εγκλωβιστεί σε μια στρατηγική που θα την
υποχρεώνει να χρηματοδοτεί επ' αόριστον έναν πόλεμο χωρίς σαφή προοπτική
πολιτικής επίλυσης.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η κριτική που ασκεί στις επιλογές της ίδιας της ιταλικής κυβέρνησης. 
«Πλήρη παραφροσύνη»
Υπενθυμίζει ότι πριν από δύο χρόνια
η πρωθυπουργός Giorgia Meloni υπέγραψε δεκαετή συμφωνία στρατιωτικής
συνεργασίας με το Κίεβο, χαρακτηρίζοντας σήμερα μια τέτοια δέσμευση
«πλήρη παραφροσύνη».
Η δήλωση αυτή αποτυπώνει, σύμφωνα με
τον ίδιο, την αντίφαση ανάμεσα στις μακροπρόθεσμες υποχρεώσεις που
ανέλαβε η Ιταλία και στις πραγματικές δυνατότητες της χώρας να τις
υποστηρίξει.
Παράλληλα, ο Ιταλός αναλυτής εκτιμά ότι οι Ηνωμένες
Πολιτείες μεταφέρουν ολοένα μεγαλύτερο μέρος του οικονομικού βάρους της
συλλογικής άμυνας στους Ευρωπαίους συμμάχους τους, διατηρώντας όμως τον
στρατηγικό έλεγχο των αποφάσεων του ΝΑΤΟ.
Κατά την άποψή του,
αυτή η πολιτική οδηγεί πολλές ευρωπαϊκές χώρες σε δημοσιονομικό
αδιέξοδο, καθώς καλούνται να αυξήσουν σημαντικά τις στρατιωτικές τους
δαπάνες την ώρα που αντιμετωπίζουν σοβαρές οικονομικές και κοινωνικές
πιέσεις στο εσωτερικό τους.
Για τους επικριτές της σημερινής
στρατηγικής της Συμμαχίας, η στάση της Ιταλίας αποκαλύπτει ότι η εικόνα
απόλυτης ενότητας που προβάλλει το ΝΑΤΟ αρχίζει να δοκιμάζεται. Όσο ο
πόλεμος συνεχίζεται και οι απαιτήσεις για νέα πακέτα στρατιωτικής
βοήθειας αυξάνονται, τόσο περισσότερες ευρωπαϊκές κυβερνήσεις καλούνται
να απαντήσουν σε ένα δύσκολο ερώτημα: μέχρι πού μπορούν να φτάσουν χωρίς
να θέσουν σε κίνδυνο τη δική τους οικονομική σταθερότητα και την εθνική
τους ασφάλεια;
Το ΝΑΤΟ δεν είναι πλέον ενιαίο – Τα τρία «στρατόπεδα» που διαμορφώνουν τη νέα πραγματικότητα
Για
πολλά χρόνια, το ΝΑΤΟ προβαλλόταν ως μια Συμμαχία με ενιαία στρατηγική
και κοινές προτεραιότητες απέναντι στις διεθνείς απειλές.
Ωστόσο,
όσο ο πόλεμος στην Ουκρανία παρατείνεται, τόσο περισσότερο γίνονται
εμφανείς οι διαφορετικές επιδιώξεις των κρατών-μελών, δημιουργώντας μια
εικόνα εσωτερικής κόπωσης και αυξανόμενων πολιτικών αποκλίσεων.
Ο καθηγητής διεθνών σχέσεων Lorenzo Maria Pacini
εκτιμά ότι η Συμμαχία δεν βρίσκεται μπροστά σε μια άμεση διάλυση, αλλά
σε μια βαθιά ανακατανομή ισορροπιών, όπου κάθε χώρα αξιολογεί πλέον τον
πόλεμο με βάση τα δικά της εθνικά συμφέροντα και όχι αποκλειστικά τη
συλλογική στρατηγική του ΝΑΤΟ.
Σύμφωνα με την ανάλυσή του, στο εσωτερικό της Συμμαχίας διαμορφώνονται πλέον τρία διακριτά μπλοκ.
Το πρώτο αποτελείται από την Πολωνία, την Εσθονία, τη Λετονία και τη Λιθουανία.
Οι
χώρες αυτές αντιμετωπίζουν τη σύγκρουση ως ζήτημα άμεσης εθνικής
ασφάλειας και θεωρούν ότι η διαρκής στρατιωτική ενίσχυση του Κίεβο
αποτελεί μονόδρομο.
Για αυτές, οποιαδήποτε μείωση της δυτικής υποστήριξης θα ενίσχυε τη γεωπολιτική θέση της Ρωσίας στην Ανατολική Ευρώπη.
Το δεύτερο μπλοκ περιλαμβάνει την Ιταλία, τη Γερμανία και τη Γαλλία.
Παρότι
εξακολουθούν να στηρίζουν την Ουκρανία, εμφανίζονται ολοένα πιο
επιφυλακτικές απέναντι στην προοπτική μιας αόριστης και χωρίς χρονικό
ορίζοντα στρατιωτικής εμπλοκής.
Οι κυβερνήσεις τους ανησυχούν ότι η παρατεταμένη χρηματοδότηση του πολέμου αποδυναμώνει τις οικονομίες τους,
περιορίζει τις δυνατότητες αντιμετώπισης άλλων κρίσεων και αυξάνει τον
κίνδυνο άμεσης αντιπαράθεσης μεταξύ του ΝΑΤΟ και της Ρωσίας.
Το
τρίτο μπλοκ εκπροσωπείται κυρίως από την Τουρκία και την Ουγγαρία, δύο
χώρες που, παρά τη συμμετοχή τους στη Συμμαχία, επιδιώκουν να διατηρούν
ανοιχτούς διαύλους επικοινωνίας με τη Μόσχα. Η πολιτική τους
βασίζεται σε μια περισσότερο αυτόνομη αντίληψη εξωτερικής πολιτικής, η
οποία συχνά συγκρούεται με τη σκληρή γραμμή που προωθούν άλλες δυτικές
πρωτεύουσες.
Η εικόνα αυτή, σύμφωνα με τον Pacini,
αποκαλύπτει ότι η λεγόμενη «ενότητα του ΝΑΤΟ» γίνεται ολοένα πιο δύσκολο
να διατηρηθεί όσο αυξάνονται οι οικονομικές, στρατιωτικές και πολιτικές
πιέσεις.
Κάθε νέο πακέτο βοήθειας προς την Ουκρανία, κάθε
νέα απαίτηση για αύξηση των αμυντικών δαπανών και κάθε νέα γεωπολιτική
κρίση αναδεικνύουν τις διαφορετικές προτεραιότητες των κρατών-μελών.
Ο
Ιταλός αναλυτής θεωρεί ότι το φαινόμενο που πολλοί χαρακτηρίζουν ως
«κόπωση για την Ουκρανία» δεν αφορά μόνο την οικονομική επιβάρυνση.
Αντικατοπτρίζει μια βαθύτερη ανησυχία ότι το ΝΑΤΟ καλείται πλέον να διαχειριστεί ταυτόχρονα κρίσεις στην Ανατολική Ευρώπη, στη Μέση Ανατολή, στη Βόρεια Αφρική και στην περιοχή του Ινδο-Ειρηνικού, χωρίς να διαθέτει απεριόριστους πόρους ή απόλυτη πολιτική συνοχή.
Για πολλούς αναλυτές, αυτή είναι ίσως η μεγαλύτερη πρόκληση που έχει αντιμετωπίσει η Συμμαχία μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου.
Όχι επειδή απειλείται άμεσα η ύπαρξή της, αλλά επειδή για πρώτη φορά οι διαφωνίες δεν αφορούν μόνο τις τακτικές επιλογές, αλλά
την ίδια τη στρατηγική κατεύθυνση του ΝΑΤΟ και το κατά πόσο μπορεί να
συνεχίσει να λειτουργεί ως ένας οργανισμός με ενιαία γεωπολιτική
αντίληψη σε έναν κόσμο που αλλάζει με ταχύτατους ρυθμούς.
