Ο Erdogan «τσιμεντώνει» με νόμο τη Γαλάζια Πατρίδα – Θέμα χρόνου η σύγκρουση με την Ελλάδα...

 Ο Recep Tayyip Erdogan εγκαταλείπει τα λόγια και περνά στη θεσμική θωράκιση του αναθεωρητισμού, μετατρέποντας το δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας» σε νόμο του τουρκικού κράτους, αναφέρει σε άρθρο του στο Middle East Forum ο γνωστός Τούρκος αναλυτής Sinan Ciddi.

Όπως αναφέρει, η κλιμάκωση αυτή δεν αποτελεί απλώς μια γραφειοκρατική κίνηση, αλλά μια σκόπιμη στρατηγική «εγκλωβισμού» της Ελλάδας, που περιορίζει τα περιθώρια διπλωματίας και φέρνει τις δύο χώρες πιο κοντά από ποτέ σε μια μοιραία σύγκρουση.
Πιο συγκεκριμένα, σύμφωνα με τον Sinan Ciddi, η Τουρκία επιδιώκει για ακόμη μία φορά να μεταβάλει τα θαλάσσια σύνορα της Ανατολικής Μεσογείου.
Σύμφωνα με πρόσφατο δημοσίευμα του Bloomberg, λέει ο Sinan Ciddi, η Άγκυρα προετοιμάζει νομοθεσία για την κατοχύρωση των διεκδικήσεών της σε αμφισβητούμενες θαλάσσιες ζώνες στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο.
Η προτεινόμενη νομοθεσία φέρεται να ενσωματώνει στο τουρκικό δίκαιο το μακροχρόνιο δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας» (Mavi Vatan), θεσμοθετώντας διευρυμένες διεκδικήσεις που επικαλύπτουν τις αποκλειστικές οικονομικές ζώνες που διεκδικούν η Ελλάδα και η Κύπρος.
Η «Γαλάζια Πατρίδα» προβάλλει μια μαξιμαλιστική ερμηνεία των θαλάσσιων συνόρων της Τουρκίας, η οποία έρχεται σε αντίθεση με τα καθιερωμένα θαλάσσια όρια στην Ανατολική Μεσόγειο.
Μέσα από τηλεοπτικούς σταθμούς, τον έντυπο Τύπο και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, διάφορες προσωπικότητες, από ανώτατους στρατιωτικούς έως κυβερνητικά στελέχη και αναλυτές, προβάλλουν χάρτες της «Γαλάζιας Πατρίδας», κάνοντας πολλούς Τούρκους να πιστεύουν ότι αυτή η αναθεωρητική ερμηνεία των τουρκικών θαλάσσιων συνόρων είναι πράγματι πραγματική και αποδεκτή.
Αν και η νέα νομοθετική πρωτοβουλία της Άγκυρας αρχικά μπορεί να φαίνεται τεχνική ή γραφειοκρατική, αντιπροσωπεύει μια σκόπιμη και προσεκτικά υπολογισμένη κλιμάκωση από τον Πρόεδρο Recep Tayyip Erdogan.
Η ενέργεια αυτή αποσκοπεί στην αμφισβήτηση της περιφερειακής τάξης στην Ανατολική Μεσόγειο, στην άσκηση πίεσης προς τα γειτονικά κράτη και στην τοποθέτηση της Τουρκίας ως κυρίαρχης ναυτικής δύναμης ανάμεσα στην Ευρώπη και τη Μέση Ανατολή.
Η χρονική συγκυρία αυτού του σχεδίου είναι ιδιαίτερα ακατάλληλη.
Η Ανατολική Μεσόγειος αποτελεί μία από τις πιο στρατιωτικοποιημένες και πολιτικά ασταθείς περιοχές της Ευρώπης.
Η σύγκρουση στη Γάζα, οι αυξημένες εντάσεις μεταξύ Ισραήλ και Ιράν, η αστάθεια στη Συρία και ο ανταγωνισμός των μεγάλων δυνάμεων έχουν ενισχύσει τις περιφερειακές ανησυχίες.
Επιχειρώντας να θεσμοθετήσει εκτεταμένες θαλάσσιες διεκδικήσεις που αντιβαίνουν στους διεθνείς νομικούς κανόνες, η Άγκυρα κινδυνεύει να μετατρέψει μακροχρόνιες διαφορές σε μια πολύ πιο επικίνδυνη αντιπαράθεση, σημειώνει ο Ciddi.
Στην καρδιά του προβλήματος βρίσκεται η απόρριψη από την Τουρκία του σύγχρονου διεθνούς πλαισίου για το δίκαιο της θάλασσας.
Η Άγκυρα δεν είναι συμβαλλόμενο μέρος στη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS), το νομικό πλαίσιο που ρυθμίζει τα θαλάσσια δικαιώματα και τις αποκλειστικές οικονομικές ζώνες.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες επίσης δεν είναι συμβαλλόμενο μέρος, ωστόσο διαδοχικές αμερικανικές κυβερνήσεις συμμορφώνονται με αυτήν και τη σέβονται, επειδή βασίζεται σε κοινό και καθιερωμένο ναυτικό δίκαιο.
Η Τουρκία, αντίθετα, υποστηρίζει ότι τα ελληνικά νησιά που βρίσκονται κοντά στις τουρκικές ακτές δεν θα πρέπει να διαθέτουν πλήρεις θαλάσσιες ζώνες, ιδιαίτερα νησιά όπως το Καστελόριζο, το οποίο βρίσκεται μόλις λίγα μίλια από τις νότιες ακτές της Τουρκίας.
Αντιθέτως, η Ελλάδα και η Κύπρος επιμένουν ότι τα νησιά δικαιούνται πλήρη θαλάσσια δικαιώματα βάσει του διεθνούς δικαίου.
Ακόμη κι αν η Τουρκία θεωρεί ότι διαθέτει νομική βάση για τις διεκδικήσεις της, τις έχει προωθήσει λιγότερο μέσω της διπλωματίας και περισσότερο μέσω επιθετικής ρητορικής και ανοιχτών στρατιωτικών απειλών κατά της Ελλάδας και της Κύπρου.
Τα τελευταία χρόνια, η Τουρκία έχει επανειλημμένα χρησιμοποιήσει ναυτικές αναπτύξεις, σεισμογραφικά σκάφη και στρατιωτικές συνοδείες για να αμφισβητήσει τις ελληνικές και κυπριακές διεκδικήσεις.
Τα τουρκικά ερευνητικά πλοία που δραστηριοποιούνται σε αμφισβητούμενα ύδατα έχουν συχνά προκαλέσει κρίσεις με την Αθήνα και τη Λευκωσία.
Το 2020, η αποστολή του τουρκικού ερευνητικού σκάφους Oruç Reis σε αμφισβητούμενα ύδατα, λέει ο Τούρκος αναλυτής, έφερε την Ελλάδα και την Τουρκία, αμφότερες συμμάχους στο ΝΑΤΟ, στα πρόθυρα στρατιωτικής σύγκρουσης.
Ο σημερινός κίνδυνος κλιμάκωσης είναι αναμφισβήτητα μεγαλύτερος σε σχέση με το παρελθόν.
Σε αντίθεση με προηγούμενα περιστατικά, η Τουρκία επιδιώκει πλέον να θεσμοθετήσει αυτές τις διεκδικήσεις μέσω κοινοβουλευτικής νομοθεσίας.
Η εξέλιξη αυτή είναι σημαντική, διότι περιορίζει την ευελιξία του Erdogan για συμβιβασμούς και ενισχύει τη λογική της αντιπαράθεσης ως στοιχείο κρατικής πολιτικής.
Μόλις τέτοιες διεκδικήσεις κωδικοποιηθούν νομικά, η ανατροπή τους καθίσταται πολιτικά δαπανηρή στο εσωτερικό και στρατηγικά δύσκολη σε διεθνές επίπεδο.
Επιπλέον, οι ενέργειες της Άγκυρας υπερβαίνουν τα ζητήματα θαλάσσιων συνόρων και αποτελούν μέρος μιας ευρύτερης αναθεωρητικής εξωτερικής πολιτικής που η Τουρκία ακολουθεί σε πολλαπλές περιοχές κατά την τελευταία δεκαετία.

Το παράδειγμα της Λιβύης

Σύμφωνα με τον Ciddi, η παρέμβαση της Τουρκίας στη Λιβύη το 2019 προσφέρει ένα διδακτικό παράδειγμα.
Η στρατιωτική στήριξη της Άγκυρας προς την Κυβέρνηση Εθνικής Συμφωνίας με έδρα την Τρίπολη δεν ήταν απλώς ιδεολογική ή γεωπολιτική.
Σε αντάλλαγμα για τη στρατιωτική υποστήριξη, η Τουρκία εξασφάλισε μια συμφωνία οριοθέτησης θαλάσσιων ζωνών με τη Λιβύη, η οποία διεύρυνε δραματικά τις τουρκικές διεκδικήσεις στη Μεσόγειο, αγνοώντας τις ελληνικές θαλάσσιες ζώνες.
Στην πιο ακραία εκδοχή της, η συμφωνία αγνοούσε ακόμη και την ύπαρξη της ελληνικής νήσου Κρήτης.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση και κράτη της περιοχής καταδίκασαν τη συμφωνία ως νομικά αμφισβητήσιμη και αποσταθεροποιητική.
Παρομοίως, η Τουρκία έχει συνδυάσει τις θαλάσσιες διεκδικήσεις με στρατιωτικό εξαναγκασμό και σε άλλα πλαίσια.
Η Άγκυρα έχει αναπτύξει drones, ναυτικές δυνάμεις και πυραυλικά συστήματα στην Ανατολική Μεσόγειο, ενώ παράλληλα εντείνει την εθνικιστική ρητορική κατά της Ελλάδας και της Κύπρου.
Ο Erdogan έχει απειλήσει την Ελλάδα ότι η Τουρκία θα μπορούσε να «έρθει ξαφνικά ένα βράδυ», δήλωση που πολλοί Έλληνες αξιωματούχοι ερμηνεύουν ως στρατιωτική απειλή.
Αυτός ο συνδυασμός νομικού αναθεωρητισμού και στρατιωτικής επίδειξης ισχύος δημιουργεί ένα επικίνδυνο περιβάλλον.
Ο κίνδυνος τυχαίας ή εσκεμμένης σύγκρουσης μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας αποτελεί πλέον σοβαρή ανησυχία.
Και οι δύο χώρες διατηρούν ισχυρές ένοπλες δυνάμεις σε κοντινή απόσταση στο Αιγαίο.
Παραβιάσεις εναέριου χώρου, περιστατικά παρακολούθησης ναυτικών μονάδων και ανταγωνιστικές στρατιωτικές ασκήσεις συμβαίνουν συχνά.
Μια σύγκρουση, ένας λανθασμένος υπολογισμός ή μια πολιτικά υποκινούμενη κλιμάκωση θα μπορούσαν να εξελιχθούν γρήγορα σε ευρύτερη κρίση που θα εμπλέξει το ΝΑΤΟ και την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Η Κύπρος αποτελεί ένα ασταθές σημείο ανάφλεξης.
Η Τουρκία είναι η μοναδική χώρα που αναγνωρίζει την Τουρκική Δημοκρατία της Βόρειας Κύπρου και διατηρεί δεκάδες χιλιάδες στρατιώτες στο νησί μετά την εισβολή του 1974.
Η Άγκυρα συνδέει ολοένα και περισσότερο τις θαλάσσιες διαφορές με τις δραστηριότητες ενεργειακής εξερεύνησης της Κύπρου, απειλώντας εταιρείες και κράτη που συνεργάζονται με τη διεθνώς αναγνωρισμένη Κυπριακή Δημοκρατία.
Οι σημαντικότερες συνέπειες υπερβαίνουν τις περιφερειακές εντάσεις.
Οι ενέργειες της Τουρκίας υπονομεύουν έργα ενεργειακής συνεργασίας που θα μπορούσαν να συμβάλουν στην ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης εν μέσω μεγάλης γεωπολιτικής αβεβαιότητας.
Αυτές οι ενέργειες αποθαρρύνουν τις επενδύσεις, αποδυναμώνουν τον διπλωματικό συντονισμό και εντείνουν τη δυσπιστία μεταξύ συμμάχων του ΝΑΤΟ σε μια περίοδο όπου η δυτική συνοχή βρίσκεται ήδη υπό πίεση.
Η στάση της Άγκυρας είναι επίσης πιθανό να υπονομεύσει τις προσπάθειές της να παρουσιαστεί ως νέος εμπορικός και ενεργειακός διάδρομος, όπως αποδεικνύεται από τα σχέδιά της για την προώθηση του «Middle Corridor» και του «Iraq Development Road».
Το ιδεολογικό πλαίσιο που υποστηρίζει το τουρκικό ναυτικό δόγμα προκαλεί επίσης ανησυχία.
Η έννοια της «Γαλάζιας Πατρίδας» δεν αποτελεί απλώς μια αμυντική ναυτική στρατηγική, αντανακλά μια ολοένα και πιο εθνικιστική και νεο-ιμπεριαλιστική κοσμοθεωρία που προωθούν ο Erdogan και τμήματα του στρατιωτικού και πολιτικού κατεστημένου της Τουρκίας.
Το δόγμα αυτό οραματίζεται την Τουρκία ως κυρίαρχη περιφερειακή δύναμη με το δικαίωμα να προβάλλει επιρροή σε εκτεταμένες θαλάσσιες περιοχές, από τη Μαύρη Θάλασσα έως την Ανατολική Μεσόγειο.
Αυτή η φιλοδοξία φέρνει την Άγκυρα σε πορεία σύγκρουσης όχι μόνο με την Ελλάδα και την Κύπρο, αλλά και με άλλους περιφερειακούς κρατικούς δρώντες.
Οι υποστηρικτές της Τουρκίας υποστηρίζουν ότι η Άγκυρα υπερασπίζεται τα νόμιμα συμφέροντά της απέναντι σε προσπάθειες αποκλεισμού της από τις ενεργειακές διευθετήσεις της Ανατολικής Μεσογείου.
Αν και είναι ακριβές ότι τα περιφερειακά σχήματα συχνά αποκλείουν την Τουρκία, ο εξαναγκασμός και ο νομικός αναθεωρητισμός δεν αποτελούν παραγωγικές εναλλακτικές της διπλωματίας, γράφει ο Τούρκος αναλυτής.
Αντί να προωθούν την περιφερειακή ενσωμάτωση, οι ενέργειες της Τουρκίας κινδυνεύουν να εντείνουν την απομόνωσή της.
Σε μια περίοδο όπου η Ανατολική Μεσόγειος χρειάζεται αποκλιμάκωση, ενεργειακό συντονισμό και συνεργασία ασφαλείας, η Άγκυρα φαίνεται αποφασισμένη να προκαλέσει ακόμη μία κρίση.
Ο κίνδυνος είναι ότι η κυβέρνηση Erdogan ενδέχεται να θεωρεί πως η αντιπαράθεση εξυπηρετεί τα συμφέροντα της Τουρκίας, κινητοποιώντας εθνικιστικά αισθήματα στο εσωτερικό και αποσπώντας διεθνείς παραχωρήσεις.
Ο Erdogan επιδιώκει να επανεκλεγεί για τέταρτη προεδρική θητεία, αλλά θα χρειαστεί να επιδείξει δημιουργικότητα ώστε να προσελκύσει Τούρκους ψηφοφόρους που είναι δυσαρεστημένοι από την οικονομική του διαχείριση.
Η όξυνση των εντάσεων στην Ανατολική Μεσόγειο αποτελεί μια δοκιμασμένη μέθοδο που πιθανόν να πείσει ορισμένους επιφυλακτικούς ψηφοφόρους.
Οι επαναλαμβανόμενες κλιμακώσεις της Τουρκίας στην Ανατολική Μεσόγειο έχουν δημιουργήσει δυσπιστία, έχουν οδηγήσει στη δημιουργία αντι-συμμαχιών και έχουν προκαλέσει αυξανόμενη ανησυχία εντός του ΝΑΤΟ σχετικά με τη μακροπρόθεσμη πορεία της Άγκυρας.
Η θεσμοθέτηση αμφισβητούμενων θαλάσσιων διεκδικήσεων μέσω νομοθεσίας ενέχει τον κίνδυνο να παγιώσει αυτές τις διαιρέσεις για τα επόμενα χρόνια.
Σε μία από τις πιο εύθραυστες γεωπολιτικά περιοχές του κόσμου, ένα τέτοιο ρίσκο είναι κάτι που η περιοχή δύσκολα μπορεί να αντέξει, καταλήγει ο Ciddi.

www.bankingnews.gr