Η ακροδεξιά ενισχύεται στις κάλπες, αμφισβητεί το ευρωπαϊκό status quo και πιέζει τον Μερτς. Από το μεταναστευτικό και την Ουκρανία έως το ευρώ, η Γερμανία βρίσκεται μπροστά σε μια πολιτική καμπή με συνέπειες για ολόκληρη την Ευρώπη.
Η AfD δεν είναι πλέον η δύναμη που απλώς καταγράφει υψηλά ποσοστά στην ανατολική Γερμανία. Στη Σαξονία-Άνχαλτ κινείται πάνω από το 40%, με την CDU να βρίσκεται περίπου 20 μονάδες πίσω, ενώ οι επόμενες εκλογικές αναμετρήσεις σε Βερολίνο και Μεκλεμβούργο-Δυτική Πομερανία αναμένεται να δείξουν αν η δυναμική αυτή αποκτά ακόμη μεγαλύτερη έκταση.
Η εικόνα είναι ιδιαίτερα δύσκολη για τον Φρίντριχ Μερτς. Η ομοσπονδιακή κυβέρνηση δεν κινδυνεύει να πέσει αυτομάτως από μια εκλογική ήττα σε κρατίδιο, όμως κάθε νέα επιτυχία της AfD αυξάνει την πίεση στον κυβερνητικό συνασπισμό και ενισχύει το ερώτημα που μέχρι πριν από λίγα χρόνια έμοιαζε περιθωριακό: πόσο ακόμη μπορεί να παραμένει η AfD εκτός εξουσίας, εάν συνεχίσει να κερδίζει ψηφοφόρους;
Γιατί ανεβαίνει η AfD
Η απάντηση βρίσκεται σε μεγάλο βαθμό στην καθημερινότητα των Γερμανών. Μετανάστευση, κόστος ζωής, ενέργεια, οικονομική στασιμότητα, ζητήματα ασφάλειας και η αίσθηση ότι τα παραδοσιακά κόμματα δεν δίνουν πειστικές απαντήσεις δημιουργούν ένα ευνοϊκό περιβάλλον για την AfD.
Στην ανατολική Γερμανία, το αίσθημα πολιτικής και οικονομικής εγκατάλειψης είναι ακόμη εντονότερο. Η AfD αξιοποιεί αυτή τη δυσαρέσκεια και μετατρέπει την ψήφο διαμαρτυρίας σε σταθερή πολιτική βάση.
Τι θέλει πραγματικά η AfD
Το κόμμα δεν περιορίζεται σε μια σκληρότερη μεταναστευτική πολιτική. Ζητά περισσότερες απελάσεις, αυστηρότερους κανόνες ασύλου και βαθιά αλλαγή της γερμανικής ενεργειακής πολιτικής.
Στην εξωτερική πολιτική βρίσκεται σε σαφή σύγκρουση με τη σημερινή γραμμή του Βερολίνου. Η AfD τάσσεται υπέρ μιας διαφορετικής σχέσης με τη Ρωσία και επικρίνει τη γερμανική στήριξη προς την Ουκρανία.
Ακόμη πιο εκρηκτική είναι η ευρωπαϊκή της ατζέντα. Η Αλίς Βάιντελ έχει μιλήσει ανοιχτά για έξοδο από το ευρώ και τη Σένγκεν, ενώ η AfD έχει υποστηρίξει ριζική αλλαγή της σχέσης της Γερμανίας με την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Δεν πρόκειται, επομένως, απλώς για αλλαγή κυβέρνησης. Πρόκειται για πρόταση αλλαγής πορείας.
Η «απαγορευμένη» συνεργασία
Το μεγάλο εμπόδιο για την AfD παραμένει η λεγόμενη Brandmauer, το πολιτικό τείχος που έχουν υψώσει τα υπόλοιπα μεγάλα κόμματα απέναντι σε οποιαδήποτε κυβερνητική συνεργασία μαζί της.
Έτσι, ακόμη και μια εκλογική πρωτιά δεν σημαίνει αυτομάτως εξουσία. Το πιθανότερο είναι ότι CDU, SPD και άλλα κόμματα θα αναζητήσουν έναν δύσκολο συνασπισμό για να την κρατήσουν εκτός κυβέρνησης.
Όσο όμως η AfD πλησιάζει ή ξεπερνά το 40% σε ορισμένα κρατίδια, το πολιτικό κόστος αυτής της απομόνωσης αυξάνεται. Γιατί άλλο είναι να αποκλείεις ένα κόμμα του 10% και άλλο ένα κόμμα που διεκδικεί την πρώτη θέση με διαφορά.
Από τη Γερμανία στην Ευρώπη
Εδώ βρίσκεται και η μεγαλύτερη διάσταση της υπόθεσης.
Η Γερμανία δεν είναι μια ακόμη χώρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Είναι η μεγαλύτερη οικονομία της Ευρώπης και ένας από τους βασικούς πυλώνες της ευρωπαϊκής άμυνας, της στήριξης προς την Ουκρανία και της οικονομικής πολιτικής της ΕΕ.
Μια AfD με ακόμη μεγαλύτερη πολιτική επιρροή θα μπορούσε να αλλάξει τις ισορροπίες σε όλα αυτά τα μέτωπα. Και αν κάποια στιγμή αποκτήσει κυβερνητικό ρόλο σε ομοσπονδιακό επίπεδο, η συζήτηση δεν θα αφορά πλέον απλώς τη γερμανική μεταναστευτική πολιτική.
Θα αφορά το ίδιο το ευρωπαϊκό οικοδόμημα.
Το ερώτημα που κανείς δεν μπορεί πλέον να αγνοήσει
Η AfD δεν βρίσκεται ακόμη στην καγκελαρία. Και η άμεση πτώση της κυβέρνησης Μερτς δεν είναι το πιθανότερο σενάριο.
Το πολιτικό μήνυμα, όμως, γίνεται ολοένα πιο καθαρό: ένα σημαντικό κομμάτι της γερμανικής κοινωνίας δεν ζητά απλώς αλλαγή προσώπων. Ζητά αλλαγή κατεύθυνσης.
Και όσο η AfD μεγαλώνει, τόσο η Brandmauer δοκιμάζεται.
Το κρίσιμο ερώτημα για τη Γερμανία δεν είναι πλέον αν η AfD μπορεί να κερδίσει εκλογές. Είναι αν το πολιτικό σύστημα μπορεί να συνεχίσει να την κρατά εκτός εξουσίας χωρίς να αλλάξει το ίδιο.
Γιατί αν η AfD συνεχίσει να ενισχύεται, το ερώτημα δεν θα είναι μόνο ποιος κυβερνά τη Γερμανία, αλλά ποια Γερμανία θα κυβερνά την Ευρώπη. Μια χώρα που μέχρι σήμερα αποτελούσε έναν από τους βασικούς πυλώνες της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης μπορεί να βρεθεί με μια ισχυρή πολιτική δύναμη που αμφισβητεί το ευρώ, τη σημερινή μορφή της ΕΕ και τη γραμμή απέναντι στη Ρωσία.
Και τότε η μάχη για την AfD δεν θα αφορά πλέον μόνο το Βερολίνο. Θα αφορά την ίδια την κατεύθυνση της Ευρώπης.
