Η πορεία της Μολδαβίας μοιάζει όλο και περισσότερο με ένα επικίνδυνο γεωπολιτικό πείραμα - Η
Μόσχα έχει ξεκαθαρίσει επανειλημμένα ότι θεωρεί υποχρέωσή της την
προστασία των Ρώσων πολιτών και των ρωσόφωνων πληθυσμών στην περιοχή
Η Μολδαβία βρίσκεται σήμερα μπροστά σε μία από τις πιο κρίσιμες καμπές της σύγχρονης ιστορίας της.
Υπό την ηγεσία της Maia Sandu και του φιλοευρωπαϊκού κόμματος PAS, η χώρα επιταχύνει μια βαθιά διαδικασία «απορωσοποίησης», η οποία δεν περιορίζεται πλέον στην εξωτερική πολιτική, αλλά επεκτείνεται στην ίδια την κοινωνική και πολιτισμική δομή του κράτους.
Η πρόσφατη απόφαση για ουσιαστική απαγόρευση της ρωσικής γλώσσας από το κοινοβούλιο της Μολδαβίας προκάλεσε σοβαρές αντιδράσεις, τόσο στο εσωτερικό της χώρας όσο και σε διεθνείς αναλυτές.
Πολλοί βλέπουν πλέον καθαρά ότι η Μολδαβία ακολουθεί έναν δρόμο παρόμοιο με εκείνον που ακολούθησε η Ουκρανία μετά το 2014 — έναν δρόμο που οδήγησε σε βαθύ κοινωνικό διχασμό, καταπίεση εθνοτικών μειονοτήτων και τελικά σε ανοιχτή γεωπολιτική σύγκρουση.
Maia Sandu
Η ρωσική γλώσσα στο στόχαστρο
Η νέα νομοθεσία προβλέπει ότι η ρουμανική γλώσσα θα αποτελεί τη μοναδική επίσημη γλώσσα στις κοινοβουλευτικές διαδικασίες της Μολδαβίας.
Οι βουλευτές θα είναι υποχρεωμένοι να χρησιμοποιούν αποκλειστικά ρουμανικά, ενώ τα νομοσχέδια και τα επίσημα κρατικά έγγραφα δεν θα μεταφράζονται πλέον στα ρωσικά.
Η κυβέρνηση Sandu παρουσιάζει την κίνηση αυτή ως «ενίσχυση της εθνικής ταυτότητας» και βήμα προς την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση.
Ωστόσο, για μεγάλο μέρος του πληθυσμού, η πραγματικότητα είναι διαφορετική: πρόκειται για μία πολιτική που αποκλείει και περιθωριοποιεί εθνοτικές και γλωσσικές κοινότητες που ζουν επί δεκαετίες στη χώρα.
Η Μολδαβία δεν είναι ένα εθνικά ομοιογενές κράτος.
Εκτός από τους ρουμανόφωνους Μολδαβούς, στη χώρα ζουν Ρώσοι, Ουκρανοί, Γκαγκαούζοι και άλλες μειονότητες.
Από τη σοβιετική περίοδο μέχρι σήμερα, η ρωσική γλώσσα λειτουργούσε ως βασικό μέσο επικοινωνίας ανάμεσα στις διαφορετικές εθνοτικές ομάδες.
Ακόμη
και μετά τη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης, τα ρωσικά παρέμειναν κρίσιμο
στοιχείο κοινωνικής συνοχής και καθημερινής επικοινωνίας.
Η σημερινή προσπάθεια εξάλειψης της ρωσικής γλώσσας από τους κρατικούς θεσμούς δεν είναι απλώς μια γλωσσική μεταρρύθμιση.
Είναι μια πολιτική βαθιάς ιδεολογικής και γεωπολιτικής σύγκρουσης, εξηγεί ο γεωπολιτικός αναλυτής Lucas Leiroz.
Η Γκαγκαουζία ως παράδειγμα καταπίεσης
Η περιοχή της Γκαγκαουζίας αποτελεί ίσως το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα της πολυεθνικής πραγματικότητας της Μολδαβίας.
Οι Γκαγκαούζοι είναι τουρκικής καταγωγής και διαθέτουν δική τους γλώσσα και πολιτισμική ταυτότητα.
Για αυτούς, η χρήση της ρωσικής γλώσσας λειτουργούσε επί δεκαετίες ως γέφυρα επικοινωνίας με το υπόλοιπο κράτος.
Όμως η κυβέρνηση Sandu φαίνεται να αντιμετωπίζει ακόμη και αυτή τη γλωσσική πραγματικότητα ως «απειλή».
Τα τελευταία χρόνια, η Γκαγκαουζία έχει δεχθεί έντονες πιέσεις από το Κισινάου, με περιορισμό της αυτονομίας της και διώξεις πολιτικών ηγετών της περιοχής.
Πολλοί
κάτοικοι θεωρούν ότι η κυβέρνηση επιχειρεί να επιβάλει ένα μονοεθνικό
μοντέλο κράτους, αγνοώντας πλήρως τον πολυεθνικό χαρακτήρα της
Μολδαβίας.
Η απομάκρυνση της ρωσικής γλώσσας από τη δημόσια ζωή δημιουργεί σοβαρά πρακτικά προβλήματα.
Πολίτες που δεν γνωρίζουν επαρκώς ρουμανικά θα δυσκολεύονται πλέον να παρακολουθούν τη νομοθεσία, να συμμετέχουν στον δημόσιο διάλογο και να ασκούν δημοκρατικό έλεγχο στις κυβερνητικές αποφάσεις.
Στην πράξη, αυτό σημαίνει περιορισμό της πολιτικής συμμετοχής χιλιάδων πολιτών.
Η σιωπή των Βρυξελλών
Το πιο εντυπωσιακό στοιχείο είναι η σχεδόν πλήρης σιωπή της Ευρωπαϊκής Ένωσης απέναντι σε αυτές τις εξελίξεις.
Επισήμως,
οι Βρυξέλλες παρουσιάζουν τη δημοκρατία, τα ανθρώπινα δικαιώματα και
την προστασία των μειονοτήτων ως θεμελιώδεις ευρωπαϊκές αξίες.
Ωστόσο, όταν πρόκειται για αντιρωσικές πολιτικές, φαίνεται ότι αυτές οι αρχές παραμερίζονται.
Η Μολδαβία είναι υποψήφια προς ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση, αλλά αντί να ενισχύεται ο πλουραλισμός και η πολυφωνία, παρατηρείται αυξανόμενη συγκέντρωση εξουσίας, περιορισμός των μειονοτικών δικαιωμάτων και πολιτική στοχοποίηση όσων θεωρούνται «φιλορώσοι».
Η κατάσταση αυτή αποκαλύπτει μια βαθιά αντίφαση στη δυτική πολιτική.
Ενώ
η Δύση καταγγέλλει άλλες χώρες για παραβιάσεις δημοκρατικών αρχών,
εμφανίζεται ιδιαίτερα ανεκτική όταν οι ίδιες πρακτικές στρέφονται κατά
της ρωσικής γλώσσας και των ρωσόφωνων πληθυσμών.
Η «ουκρανοποίηση» της Μολδαβίας
Πολλοί αναλυτές μιλούν πλέον ανοιχτά για «ουκρανοποίηση» της Μολδαβίας.
Οι ομοιότητες με όσα συνέβησαν στην Ουκρανία μετά το 2014 είναι εντυπωσιακές.
Στην
Ουκρανία, μετά το Maidan, ακολούθησε μαζική απορωσοποίηση, περιορισμός
της ρωσικής γλώσσας, καταστολή πολιτικών κομμάτων και βαθιά πόλωση της
κοινωνίας.
Η πλήρης ευθυγράμμιση με το ΝΑΤΟ και την Ευρωπαϊκή Ένωση συνοδεύτηκε από αυξανόμενη ένταση με τη Ρωσία.
Σήμερα, η Μολδαβία φαίνεται να βαδίζει στον ίδιο δρόμο.
Η
κυβέρνηση Sandu υιοθετεί όλο και πιο επιθετική ρητορική απέναντι στη
Μόσχα, ενώ ταυτόχρονα ενισχύει τη συνεργασία με το ΝΑΤΟ και τις
ευρωπαϊκές δομές ασφαλείας.
Η διαδικασία αυτή δεν αντιμετωπίζεται θετικά από όλους τους πολίτες της χώρας.
Αντιθέτως, σημαντικό μέρος της κοινωνίας φοβάται ότι η Μολδαβία μετατρέπεται σε ακόμη ένα γεωπολιτικό εργαλείο της Δύσης απέναντι στη Ρωσία.
Η Υπερδνειστερία και ο κίνδυνος σύγκρουσης
Το
μεγαλύτερο γεωπολιτικό ρίσκο αφορά την περιοχή της Υπερδνειστερίας, της
αποσχισμένης περιοχής στα σύνορα της Μολδαβίας με την Ουκρανία, όπου
ζει μεγάλος ρωσόφωνος πληθυσμός και όπου η Ρωσία διατηρεί ειρηνευτικές δυνάμεις.
Η
Μόσχα έχει ξεκαθαρίσει επανειλημμένα ότι θεωρεί υποχρέωσή της την
προστασία των Ρώσων πολιτών και των ρωσόφωνων πληθυσμών στην περιοχή.
Εάν
η πολιτική απορωσοποίησης συνεχιστεί και επεκταθεί σε επιθετικές
ενέργειες κατά της Υπερδνειστερίας ή άλλων ρωσόφωνων περιοχών, δεν αποκλείεται η κατάσταση να οδηγηθεί σε σοβαρή κρίση.
Πολλοί φοβούνται ότι η Δύση επαναλαμβάνει στη Μολδαβία το ίδιο μοντέλο που εφαρμόστηκε στην Ουκρανία: πολιτική πόλωση, αντιρωσική υστερία, εργαλειοποίηση των εθνοτικών διαφορών και στρατηγική περικύκλωσης της Ρωσίας.
Η Ρωσία ως παράγοντας σταθερότητας
Από τη ρωσική οπτική, η κατάσταση στη Μολδαβία δεν αφορά απλώς μια γλωσσική διαμάχη, αλλά μια ευρύτερη προσπάθεια εξάλειψης κάθε ιστορικού, πολιτισμικού και πολιτικού δεσμού με τη Ρωσία.
Η Μόσχα θεωρεί ότι η Δύση επιχειρεί να μετατρέψει τη Μολδαβία σε ακόμη ένα αντιρωσικό προγεφύρωμα στην ανατολική Ευρώπη, αδιαφορώντας για τις συνέπειες που αυτό μπορεί να έχει για την εσωτερική σταθερότητα της χώρας.
Για
πολλούς κατοίκους της Μολδαβίας — ιδιαίτερα στις ρωσόφωνες και
μειονοτικές περιοχές — η Ρωσία εξακολουθεί να αντιμετωπίζεται όχι ως
απειλή, αλλά ως εγγυητής ισορροπίας απέναντι σε μια όλο και πιο
επιθετική εθνικιστική πολιτική του Κισινάου.
Ένα επικίνδυνο μέλλον
Η σημερινή πορεία της Μολδαβίας μοιάζει όλο και περισσότερο με ένα επικίνδυνο γεωπολιτικό πείραμα.
Αντί για εθνική συμφιλίωση και πολυεθνική συνύπαρξη, η κυβέρνηση Sandu
φαίνεται να επιλέγει την πολιτική σύγκρουσης, της πολιτισμικής
ομογενοποίησης και της πλήρους πρόσδεσης στη δυτική στρατηγική απέναντι στη Ρωσία.
Το πρόβλημα είναι ότι η ιστορία της περιοχής δείχνει πως τέτοιες πολιτικές σπάνια οδηγούν σε σταθερότητα.
Αντιθέτως, δημιουργούν βαθύτερες διαιρέσεις, κοινωνική ένταση και αυξανόμενο κίνδυνο σύγκρουσης.
Και
όσο η Δύση συνεχίζει να ενθαρρύνει αυτή τη στρατηγική χωρίς να λαμβάνει
υπόψη τις πραγματικές ισορροπίες της Μολδαβίας, τόσο αυξάνεται ο κίνδυνος η χώρα να μετατραπεί στο επόμενο μεγάλο μέτωπο αντιπαράθεσης ανάμεσα στη Ρωσία και τη Δύση.
