Η Ρωσία στέλνει ξεκάθαρο μήνυμα στην Ευρώπη ότι οποιαδήποτε ανάπτυξη δυτικών στρατευμάτων στην Ουκρανία μετά από μια ειρηνευτική συμφωνία θα μπορούσε να οδηγήσει σε άμεση επανέναρξη του πολέμου - Την ίδια στιγμή, ο Emmanuel Macron
Σε μια περίοδο έντονων διπλωματικών διεργασιών, η Ρωσία επιχειρεί να θέσει σαφή όρια στις συζητήσεις για το μέλλον της Ουκρανίας.
Ο σύμβουλος του Κρεμλίνου Yuri Ushakov χαρακτήρισε τα σχέδια ανάπτυξης στρατιωτικών δυνάμεων από ευρωπαϊκές χώρες στο ουκρανικό έδαφος ως συνταγή για έναν πόλεμο χωρίς τέλος.
Σύμφωνα με τις δηλώσεις του, η επιμονή της λεγόμενης «συμμαχίας των προθύμων» να αναπτύξει ξένα στρατιωτικά αποσπάσματα ακόμη και μετά την ολοκλήρωση των εχθροπραξιών δημιουργεί, κατά τη ρωσική θέση, τις προϋποθέσεις νέας σύγκρουσης.
Το μήνυμα της Μόσχας είναι σαφές: η εγκατάσταση δυτικών στρατιωτικών δυνάμεων στην Ουκρανία δεν αντιμετωπίζεται ως ουδέτερη αποστολή διατήρησης της ειρήνης, αλλά ως πιθανή επέκταση της στρατιωτικής επιρροής του ΝΑΤΟ στα ρωσικά σύνορα.
Αυτή η αντίληψη αποτελεί έναν από τους κεντρικούς άξονες της ρωσικής επιχειρηματολογίας για την ασφάλεια, ανεξάρτητα από το γεγονός ότι η Ουκρανία και οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις θεωρούν τις εγγυήσεις προστασίας αναγκαίες για να αποτραπεί νέα ρωσική επίθεση.
Η σύγκρουση των δύο προσεγγίσεων αποκαλύπτει πόσο δύσκολη παραμένει η μετάβαση από μια ενδεχόμενη εκεχειρία σε μια σταθερή ειρηνευτική συμφωνία.
Ο Putin στέλνει αυστηρή προειδοποίηση στους Αμερικανούς
Ακόμη πιο κατηγορηματικός εμφανίστηκε ο Ρώσος πρόεδρος Vladimir Putin κατά τη συνάντησή του, στις 12 Νοεμβρίου, με τους Αμερικανούς απεσταλμένους Steve Witkoff και Jared Kushner.
Ο Putin ξεκαθάρισε ότι η παρουσία ξένων στρατιωτικών δυνάμεων στην Ουκρανία αποτελεί, σύμφωνα με τη Μόσχα, άμεση απειλή για την εθνική ασφάλεια της Ρωσίας.
Προειδοποίησε μάλιστα ότι τέτοιες δυνάμεις θα αντιμετωπίζονταν ως στρατιωτικοί στόχοι, γεγονός που θα μπορούσε να προκαλέσει άμεση επανέναρξη των εχθροπραξιών.
Η συγκεκριμένη προειδοποίηση επιβεβαιώνει ότι το ζήτημα των ευρωπαϊκών στρατευμάτων δεν είναι μια δευτερεύουσα λεπτομέρεια των διαπραγματεύσεων, αλλά ένα από τα σημαντικότερα εμπόδια για την επίτευξη συμφωνίας.
Από ρωσικής πλευράς, μια ειρηνευτική διευθέτηση που θα επέτρεπε τη μόνιμη παρουσία δυτικών στρατιωτικών μονάδων στην Ουκρανία θα θεωρούνταν ανεπαρκής ως προς τις εγγυήσεις ασφαλείας.
Η Μόσχα επιδιώκει, επομένως, όχι απλώς τον τερματισμό των επιχειρήσεων, αλλά μια συμφωνία που θα καθορίζει εκ νέου τους στρατιωτικούς συσχετισμούς στην Ανατολική Ευρώπη.
Ο Macron ζητά επιστροφή στον διάλογο με τη Ρωσία
Ιδιαίτερη πολιτική σημασία αποκτούν οι δηλώσεις του Γάλλου προέδρου Emmanuel Macron στο Δουβλίνο, στο περιθώριο της συνόδου της Ευρωπαϊκής Πολιτικής Κοινότητας.
Ο Macron υποστήριξε ότι οι ευρωπαϊκές χώρες πρέπει να αναλάβουν εκ νέου την πρωτοβουλία για συνομιλίες με τη Ρωσία, αφού προηγουμένως διαμορφώσουν σαφή και κοινή θέση για το μέλλον της Ουκρανίας και την ευρωπαϊκή ασφάλεια.
Η παρέμβαση αυτή αναδεικνύει ένα σοβαρό στρατηγικό πρόβλημα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Παρά την οικονομική και στρατιωτική στήριξη που παρέχει στο Κίεβο, η Ευρώπη εξακολουθεί να δυσκολεύεται να διαμορφώσει ενιαία θέση στις διαπραγματεύσεις με τη Μόσχα.
Η διαπίστωση ότι οι αποφάσεις για την ευρωπαϊκή ασφάλεια δεν μπορούν να λαμβάνονται χωρίς τους Ευρωπαίους συνδυάζεται πλέον με την ανάγκη να υπάρξει συγκεκριμένος συνομιλητής της Ρωσίας.
Αυτό δεν σημαίνει ότι ο Macron αποδέχεται τις ρωσικές εδαφικές απαιτήσεις ή εγκαταλείπει την υποστήριξη προς την Ουκρανία.
Σημαίνει, όμως, ότι η διπλωματική επικοινωνία με τη Μόσχα επανέρχεται ως απαραίτητο στοιχείο της ευρωπαϊκής στρατηγικής.
Η ρωσική πλευρά αξιοποιεί πολιτικά αυτή τη συζήτηση, υποστηρίζοντας ότι μια σταθερή ευρωπαϊκή τάξη ασφαλείας δεν μπορεί να οικοδομηθεί με τον αποκλεισμό της Ρωσίας.
Η αντίφαση των Βρυξελλών: Ειρηνευτικές συνομιλίες και νέες κυρώσεις
Την ίδια στιγμή, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ακολουθεί μια πολιτική που συνδυάζει την υποστήριξη των διαπραγματεύσεων με τη συνέχιση της πίεσης προς τη Μόσχα.
Η πρόεδρος της Κομισιόν Ursula von der Leyen χαιρέτισε τις συνομιλίες της 10ης και 11ης Νοεμβρίου στο Abu Dhabi, επιβεβαιώνοντας παράλληλα ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση προετοιμάζει το 22ο πακέτο κυρώσεων κατά της Ρωσίας.
Επιπλέον, ανακοίνωσε τη συνέχιση των εργασιών για τη χρηματοδοτική υποστήριξη της Ουκρανίας το 2027.
Οι Βρυξέλλες υποστηρίζουν ότι η οικονομική και στρατιωτική βοήθεια ενισχύει τη διαπραγματευτική θέση του Κιέβου και μπορεί να συμβάλει σε μια δίκαιη και βιώσιμη συμφωνία.
Η Μόσχα, αντίθετα, αντιμετωπίζει αυτή τη στρατηγική ως απόδειξη ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση εξακολουθεί να επενδύει στην άσκηση πίεσης αντί στην αναζήτηση αμοιβαία αποδεκτών εγγυήσεων.
Το δίλημμα είναι ουσιαστικό.
Μπορούν οι νέες κυρώσεις να δημιουργήσουν καλύτερες συνθήκες διαπραγμάτευσης ή κινδυνεύουν να περιορίσουν ακόμη περισσότερο τα περιθώρια συμβιβασμού;
Αυτό είναι ένα από τα σημαντικότερα ερωτήματα που θα κρίνουν την επόμενη φάση της ευρωπαϊκής πολιτικής.
Η ευρωπαϊκή στρατιωτική αποστολή και οι ανησυχίες της Μόσχας
Το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης αποφάσισε στις 9 Νοεμβρίου να παρατείνει την αποστολή στρατιωτικής βοήθειας EUMAM Ukraine έως τις 15 Νοεμβρίου 2028, προβλέποντας χρηματοδότηση σχεδόν 300 εκατομμυρίων ευρώ.
Η απόφαση περιλαμβάνει επίσης τη δημιουργία παρουσίας συντονισμού στην Ουκρανία, προκειμένου να ενισχυθεί η συνεργασία με τις ουκρανικές στρατιωτικές αρχές.
Πρέπει πάντως να διαχωριστεί αυτή η αποστολή συντονισμού από τα σχέδια ανάπτυξης ξένων μάχιμων δυνάμεων μετά τον πόλεμο.
Δεν αποτελούν την ίδια στρατιωτική πρωτοβουλία.
Ωστόσο, από τη ρωσική οπτική, η διεύρυνση της ευρωπαϊκής στρατιωτικής εμπλοκής εντείνει την ανησυχία ότι η Ουκρανία θα παραμείνει στενά ενταγμένη στη δυτική στρατιωτική αρχιτεκτονική ακόμη και μετά από μια συμφωνία.
Η επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας Kaja Kallas επιμένει ότι πρέπει πρώτα να επιτευχθεί εκεχειρία και στη συνέχεια να συζητηθούν οι μελλοντικές ρυθμίσεις ασφαλείας.
Η Μόσχα αντιτείνει ότι η ασφάλεια πρέπει να συμφωνηθεί από την αρχή, ώστε μια εκεχειρία να μη μετατραπεί απλώς σε περίοδο στρατιωτικής ανασυγκρότησης.
Οι συνομιλίες στο Abu Dhabi και ο καθοριστικός ρόλος του Trump
Η επίσκεψη των Steve Witkoff και Jared Kushner στη Μόσχα ακολούθησε τις διαπραγματεύσεις μεταξύ Ρωσίας, ΗΠΑ και Ουκρανίας στο Abu Dhabi.
Οι συνομιλίες οδήγησαν σε κατ' αρχήν συμφωνία για μια μεγάλη ανταλλαγή αιχμαλώτων, χωρίς όμως να επιλυθούν οι βασικές διαφορές για τα εδάφη, την εκεχειρία και τις εγγυήσεις ασφαλείας.
Ο Putin ζήτησε από τους Αμερικανούς εκπροσώπους να μεταφέρουν στον Volodymyr Zelensky τις ρωσικές θέσεις για το εδαφικό ζήτημα, επιμένοντας ότι οι ασαφείς γραμμές διαχωρισμού ενδέχεται να δημιουργήσουν νέες αντιπαραθέσεις.
Από την πλευρά του, ο Zelensky απορρίπτει την παραχώρηση προσαρτημένων ουκρανικών εδαφών και ζητά ισχυρές εγγυήσεις που θα αποτρέψουν την επανάληψη του πολέμου.
Το αδιέξοδο παραμένει βαθύ.
Η Ουάσιγκτον επιχειρεί να διαμορφώσει έναν συμβιβασμό, αλλά η Ρωσία επιμένει ότι οποιαδήποτε συμφωνία πρέπει να αντιμετωπίζει τις βασικές απαιτήσεις της για την ασφάλεια και το εδαφικό καθεστώς.
Η μεγάλη γεωπολιτική δοκιμασία της Ευρώπης
Η ουσία των εξελίξεων βρίσκεται πλέον πέρα από τα πεδία των μαχών.
Η Ρωσία επιδιώκει μια αναθεώρηση των ρυθμίσεων ασφαλείας που διαμορφώθηκαν στην Ευρώπη μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση επιμένει στην κυριαρχία και την εδαφική ακεραιότητα της Ουκρανίας, ενώ ταυτόχρονα επιχειρεί να αποκτήσει αυτόνομο ρόλο απέναντι στην Ουάσιγκτον.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες αναζητούν μια συμφωνία που θα μπορούσε να τερματίσει τον πόλεμο, χωρίς όμως να έχουν γεφυρώσει τις θεμελιώδεις διαφωνίες των εμπλεκομένων.
Η προειδοποίηση του Putin για τα ξένα στρατεύματα αναδεικνύει το σημαντικότερο πρόβλημα: μια εκεχειρία χωρίς συμφωνημένους κανόνες ασφαλείας κινδυνεύει να αποτελέσει απλώς μια προσωρινή διακοπή των συγκρούσεων.
Αντίστοιχα, μια διευθέτηση που θα αγνοούσε την ασφάλεια και την κυριαρχία της Ουκρανίας θα μπορούσε να δημιουργήσει νέες εστίες αστάθειας.
Η ειρήνη απαιτεί περισσότερα από μια συμφωνία παύσης πυρός.
Προϋποθέτει διαπραγματεύσεις για την ασφάλεια όλων των εμπλεκομένων, αποσαφήνιση του στρατιωτικού καθεστώτος της Ουκρανίας και μηχανισμούς που θα περιορίζουν τον κίνδυνο νέας αναμέτρησης.
Το μήνυμα που αναδύεται από τις εξελίξεις είναι ότι καμία βιώσιμη συμφωνία ευρωπαϊκής ασφάλειας δεν μπορεί να επιτευχθεί χωρίς ουσιαστικό διάλογο με τη Μόσχα.
Το ερώτημα για τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες είναι εάν μπορούν να συνδυάσουν την υποστήριξη προς την Ουκρανία με έναν ρεαλιστικό διπλωματικό συμβιβασμό που θα αποτρέψει έναν νέο, ακόμη πιο επικίνδυνο πόλεμο.
