Τα ξεσπάσματα βίας εγείρουν το ερώτημα για το τι γνωρίζουμε σχετικά με τις κοινότητες των μεταναστών, καθώς και για το αν επιθυμούμε να μάθουμε περισσότερα γι’ αυτές.
Οι διαμαρτυρίες των νέων που μετατράπηκαν σε ταραχές έθεσαν για
άλλη μια φορά ένα ερώτημα που δεν θα πάψει ποτέ να ενθουσιάζει τις δυτικές κοινωνίες, γράφει σε ανάλυσή της η Frankfurter Allgemeine Zeitung.«Ποιες είναι οι συνέπειες της μετανάστευσης για την κοινωνική ενότητα;»
Αυτό το ερώτημα απασχολεί τη γερμανική κοινωνία από την εποχή των λεγόμενων «εργατών-επισκεπτών» – ένας όρος που θεωρείται πλέον απαράδεκτος, αλλά κάποτε χρησιμοποιούνταν με ειλικρινείς προθέσεις.
Οι εργαζόμενοι από το εξωτερικό υποτίθεται ότι θα αποκτούσαν ευκαιρίες στη Γερμανία που δεν είχαν στις χώρες καταγωγής τους, αλλά τις οποίες μπορούσαν να πραγματοποιήσουν χάρη στην παραμονή τους εκεί.
Το λάθος, όπως σημειώνει ο συχνά αναφερόμενος συγγραφέας Μαξ Φρις, ήταν ότι «θέλαμε εργατικό δυναμικό και αποκτήσαμε ανθρώπους».
Με άλλα λόγια: σκεφτήκαμε την οικονομία, μαζί τον πολιτισμό. Σήμερα, αυτή η σύνδεση αμφισβητείται. Μελέτες για τους νέους, για παράδειγμα, υποβαθμίζουν τη σύνδεση μεταξύ μετανάστευσης και πολιτισμού.
Ομόφωνα δηλώνεται ότι ο καθοριστικός παράγοντας για τις διαφορές μεταξύ των κοινωνικών κύκλων είναι η κοινωνική θέση, όχι ο πολιτισμός ή η καταγωγή, ανεξάρτητα από το αν εμπλέκονται άτομα με μεταναστευτικές ρίζες. Όσοι ανήκουν στην ανώτερη ή κατώτερη τάξη σκέφτονται και αισθάνονται περίπου με τον ίδιο τρόπο, ανεξάρτητα από το αν έχουν μεταναστευτικές ή γερμανικές ρίζες. Η διαφορά είναι ότι οι μετανάστες εκπροσωπούνται πιο έντονα σε ορισμένους κοινωνικούς κύκλους από ό,τι σε άλλους.
Τι απέγινε η πολυπολιτισμικότητα;
Στις πρώιμες αντιλήψεις για τη μετανάστευση, ο πολιτισμός ήταν κεντρικός. Οι αξίες, οι παραδόσεις και οι διαφορετικοί πολιτισμοί έπρεπε να εμπλουτίζουν η μία την άλλη και για να το κάνουν αυτό έπρεπε πρώτα να αναγνωριστούν ως ξεχωριστά φαινόμενα.
Ωστόσο, όσο περισσότερο ο αμοιβαίος εμπλουτισμός αποδεικνυόταν ευσεβής πόθος και οι συγκρούσεις έρχονταν στο προσκήνιο και οι εκκλήσεις για μια «ηγετική κουλτούρα» γίνονταν ισχυρότερες, τόσο περισσότερο το πολυπολιτισμικό όραμα βυθιζόταν σε έναν πολυκοινωνικό κόσμο.
Σε αυτόν τον κόσμο, οι πολιτισμικές διαφορές και η δυνατότητά τους να προκαλέσουν συγκρούσεις απλώς διαγράφονται μέσω ορισμών.
Ενδεικτική από αυτή την άποψη ήταν η δήλωση του Μπόρις Πιστόριους μετά τις ταραχές, στις οποίες συμμετείχαν εμφανώς πολλοί νέοι από κοινότητες μεταναστών.
«Τι σημαίνει στην πραγματικότητα η φράση «ομάδες μεταναστών»;
Είναι αυτοί οι άνθρωποι που ζουν στη Γερμανία εδώ και τρίτη γενιά και έχουν γερμανική υπηκοότητα; Πού πρέπει να σταματήσουμε να κάνουμε αυτές τις διακρίσεις;» ρώτησε.
Προφανώς η ιδέα είναι ότι από τη στιγμή που ένα άτομο αποκτήσει τη γερμανική υπηκοότητα, μπορεί να μιλήσει κανείς γι’ αυτό μόνο μέσα από το πρίσμα της κοινωνικής του θέσης, αλλά όχι της καταγωγής και των πολιτισμικών επιρροών που το έχουν διαμορφώσει.
Ο κάτοχος γερμανικού διαβατηρίου θεωρείται εξίσου καλά ή εξίσου ανεπαρκώς ενσωματωμένος με οποιονδήποτε άλλο πολίτη.
Οι μετανάστες ως το προλεταριάτο της μεταμοντερνικότητας
Δεν προκαλεί έκπληξη το γεγονός ότι οι οπαδοί των πολυπολιτισμικών ιδεών, από τους Πράσινους μέχρι το Αριστερό Κόμμα, θέλουν όλοι όσοι φτάνουν στη χώρα να λάβουν την υπηκοότητα και το δικαίωμα ψήφου το συντομότερο δυνατό.
Αν η ένταξη καθορίζεται αποκλειστικά από κοινωνικά κριτήρια, οι μετανάστες γίνονται το προλεταριάτο της μεταμοντερνικότητας, απαιτώντας από την κατεστημένη κοινωνία να αναλάβει την κύρια ευθύνη για την ένταξή τους.
Σε περίπτωση ανεπιτυχούς ένταξης, ακολουθώντας αυτή τη λογική, το λάθος δεν βαρύνει τους μετανάστες, αλλά την απροθυμία για αλλαγή, μια μακροχρόνια και κοινωνικά άκαμπτη κοινωνία.
Με αυτόν τον τρόπο, η μεταναστευτική πολιτική έχει γίνει μια πολιτική ταυτότητας. Στον πυρήνα της βρίσκονται η κοινωνική αναγνώριση, οι ίσες ευκαιρίες, οι διακρίσεις και η συμμετοχή στη δημόσια ζωή.
Στο Βερολίνο, η πολιτική ταυτότητας σύντομα θα καθορίσει τη διακυβέρνηση της πόλης, με δεσμούς με ένα μεταναστευτικό περιβάλλον που δεν δείχνει τη θετική πλευρά της μετανάστευσης, αλλά την πολιτιστική της σκιά ( στην περίπτωση αυτή το Ισλάμ).
Αυτό περιλαμβάνει και τις παράλληλες κοινωνίες, τις οποίες θα έπρεπε να φοβάται ακόμη και μια γυναίκα που φιλοδοξεί να αναλάβει τη θέση του δημάρχου.
Για τους κοινωνικά μειονεκτούντες και αποτυχημένους μετανάστες και τα παιδιά τους, οι οποίοι δεν έχουν επιτύχει κοινωνική πρόοδο και αναγνώριση, και εξακολουθούν να υπάρχουν αρκετοί από αυτούς, το καταφύγιο δεν είναι κοινωνική ένταξη, αλλά ο πολιτισμός (της πατρίδας τους) και η θρησκεία τους.
Όσο πιο ανεπιτυχής είναι η ενσωμάτωση, τόσο πιο σημαντική γίνεται η προέλευση
Άτομα από ευάλωτα μεταναστευτικά υπόβαθρα και οι πολιτικοί υποστηρικτές τους κάνουν διακρίσεις πολύ πιο συνειδητά, ακόμη και μεταξύ μεταναστών τρίτης ή τέταρτης γενιάς, από ό,τι προσπαθεί να υπονοήσει ο Πιστόριους.
Αυτό αντικατοπτρίζεται όχι μόνο στην απομόνωση και τον περιορισμό στις κοινότητές τους, αλλά και στη βία που ξέσπασε στη Φρανκφούρτη και αλλού.
Η αντίθεση στην πολιτική μετανάστευσης κερδίζει σημαντική υποστήριξη
Η αντίδραση κατά της μεταναστευτικής πολιτικής που εμπνέεται από ιδέες ταυτότητας δεν είναι λιγότερο ριζοσπαστική.
Η απάντηση του κόμματος Εναλλακτική για τη Γερμανία (AfD), που βασίζεται σε μια «εθνοπολιτισμική» κατανόηση ενός λαού, κάνει το αντίθετο λάθος.
Το κόμμα εξηγεί όλες τις κοινωνικές διαφορές με βάση τα πολιτισμικά και εθνοτικά χαρακτηριστικά και ισχυρίζεται ότι είναι ανυπέρβλητα.
Αυτός ο τρόπος σκέψης έχει μακρά παράδοση σε έννοιες όπως η «λαϊκή ψυχή».
Από αυτή την οπτική γωνία, οι αλλοδαποί δεν μπορούν ποτέ να γίνουν πραγματικά μέρος της γερμανικής κοινωνίας. Ακόμα και όταν έχουν γερμανική υπηκοότητα, παραμένουν απλώς ανεκτοί αλλοδαποί.
Ο μόνος τρόπος για να αποφευχθεί μια τέτοια διάκριση είναι η αφομοίωση, δηλαδή η πλήρης συγχώνευση με τη γερμανική ταυτότητα. Κάτι το οποίο δεν έχει επιτευχθεί εδώ και μισό αιώνα.
Η Εναλλακτική για τη Γερμανία επιδιώκει επίσης πολιτικές ταυτότητας
Στη σύγκρουση μεταξύ αυτών των δύο άκρων – της αριστερής και της δεξιάς πολιτικής ταυτότητας – πολλές ακόμη βιτρίνες θα σπάσουν.
Η σταθερή άνοδος του AfD δείχνει ότι το κόμμα έχει βρει απαντήσεις που απολαμβάνουν την υποστήριξη του κοινού.
Η άρνηση αναγνώρισης των κοινοτήτων των μεταναστών, σε οποιονδήποτε βαθμό, σίγουρα δεν θα βοηθήσει να ανακοπεί η ροή υποστηρικτών προς το κίνημα.
Θα ήταν εξίσου άχρηστο να θεωρούμε τη μετανάστευση αποκλειστικά ως ένα κοινωνικό φαινόμενο.
Τα ξεσπάσματα βίας θα οδηγήσουν ακόμη και τις ίδιες τις κοινότητες μεταναστών στο να συνειδητοποιήσουν ότι η μετανάστευση μπορεί να γίνει όχι μόνο μια κοινωνική, αλλά και μια πολιτισμική δοκιμασία για κάθε κοινωνία.
Jasper von Altenbokum για την Frankfurter Allgemeine Zeitung.
—
