Παρόλο που ο Τραμπ και το επιτελείο του στον Λευκό Οίκο προσπαθούν να το αποκρύψουν, οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν υποστεί μια σημαντική ήττα από το Ιράν, τονίζει σε ανάλυσή του ο Σουλεϊμάν Σεϊφί Ογκούν, στην τουρκική εφημερίδα Yeni Şafak.
Σύμφωνα με τον ίδιο:
Αυτό έχει δημιουργήσει ένα τόσο περίπλοκο τοπίο που η τάξη που οι Ηνωμένες Πολιτείες εγκαθίδρυσαν και διατήρησαν στη Μέση Ανατολή εδώ και χρόνια δεν είναι πλέον βιώσιμη.
Βρισκόμαστε στα πρόθυρα μιας νέας τάξης στη Μέση Ανατολή. Αυτό παρουσιάζει στην Τουρκία τόσο σημαντικές ευκαιρίες όσο και κινδύνους.
Εξετάζω δύο συμπληρωματικά άρθρα. Πρώτα και κύρια, είναι ζωτικής σημασίας να κατανοήσουμε την προέλευσή μας. Θέλω να αφιερώσω αυτό το άρθρο σε μια σύντομη ιστορική ανασκόπηση.
Μετά το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, οι Ηνωμένες Πολιτείες, ιδιαίτερα από τα μέσα της δεκαετίας του 1950 και μετά, αντικατέστησαν τις παλιές αποικιακές δυνάμεις, όπως το Ηνωμένο Βασίλειο και τη Γαλλία, στη Μέση Ανατολή. Για να το θέσω πιο ωμά, οι Ηνωμένες Πολιτείες «προσγειώθηκαν» σε μια περιοχή μίλια και μίλια μακριά από την πατρίδα τους και πολύ ξένη προς τις ιστορικές τους ρίζες. Μια σύγκριση αποκαλύπτει αμέσως τη διαφορά. Η σχέση μεταξύ του Ηνωμένου Βασιλείου και της Γαλλίας και της Μέσης Ανατολής είναι αρχαία και βαθιά. Γνώριζαν τη Μέση Ανατολή για πολύ καιρό και κατείχαν έναν πλούτο γνώσεων που τους επέτρεπε να διεισδύσουν στον ιστορικό και πολιτιστικό της ιστό. (Αρκεί να θυμηθούμε τον Λόρενς της Αραβίας.)
Φυσικά, ούτε το Ηνωμένο Βασίλειο ούτε η Γαλλία εγκατέλειψαν εντελώς τη Μέση Ανατολή
Συνέχισαν, σε διαφορετικό βαθμό, τους οικονομικούς και πολιτιστικούς τους δεσμούς. Αλλά ο νέος προστάτης ήταν οι Ηνωμένες Πολιτείες. Οι Ηνωμένες Πολιτείες κληρονόμησαν επίσης τη νοημοσύνη που είχε συσσωρευτεί από την αποικιακή εποχή.
Υπάρχει όμως διαφορά μεταξύ του να δημιουργείς κάτι μόνος σου και του να το κληρονομείς. Ενώ το πρώτο εξασφάλιζε βάθος, το δεύτερο ήταν προορισμένο να παραμείνει επιφανειακό. Εν ολίγοις, όπως έλεγα πάντα, η παρουσία των Ηνωμένων Πολιτειών στη Μέση Ανατολή ήταν προορισμένη να παραμείνει προσωρινή και εύθραυστη.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες κάλυψαν αυτό το κενό με δύο τρόπους: στρατιωτικά και οικονομικά. Τα δύο ήταν άρρηκτα συνδεδεμένα. Μέχρι τη δεκαετία του 1970, ο κόμπος είχε δέσει σφιχτά. Το παγκόσμιο εμπόριο, και σε μεταγενέστερα στάδια το εμπόριο πετρελαίου, το εμπόριο φυσικού αερίου, ήταν συνδεδεμένο με το δολάριο ΗΠΑ. Οι πολυάριθμες αμερικανικές βάσεις που ήταν διάσπαρτες σε όλη τη Μέση Ανατολή το διασφάλιζαν αυτό.
Μπααθιστές και Μουσουλμανική Αδελφότητα
Η μερίδα του λέοντος των εσόδων από το πετρέλαιο πήγαινε φυσικά στις δυτικές εταιρείες. Το υπόλοιπο, που διατέθηκε σε τοπικά καθεστώτα-πελάτες, απορροφήθηκε περαιτέρω μέσω του υποχρεωτικού εμπορίου όπλων.
Για να διατηρηθεί αυτό το εμπόριο, ήταν απαραίτητο να βρεθούν «εχθροί» για τους ηγέτες-πελάτες και την τάξη των κομπραδόρων. Αυτοί οι εχθροί ήταν, εξωτερικά, η κομμουνιστική Ρωσία και εσωτερικά, ορισμένα «αποκλίνοντα» και αντισυστημικά καθεστώτα Μπααθιστών με αντιιμπεριαλιστικά αισθήματα ή κινήματα όπως η Μουσουλμανική Αδελφότητα.
Χρησιμοποιήθηκε μια εκλεπτυσμένη στρατηγική. Καλλιεργήθηκε αδυσώπητη έχθρα και αιματηρές συγκρούσεις μεταξύ των καθεστώτων Μπααθιστών και της Μουσουλμανικής Αδελφότητας. Όσο τα καθεστώτα Μπααθιστών προσαρμόζονταν στο σύστημα, δεν υπήρχε πρόβλημα.
Για παράδειγμα, το καθεστώς των Μπάαθ στην Αίγυπτο είχε συμμορφωθεί μετά τον Νάσερ. Ούτε ο Ανουάρ Σαντάτ ούτε ο Χόσνι Μουμπάρακ δημιούργησαν κανένα πρόβλημα. Υπήρχαν όμως και «αποκλίνοντες», όπως ο Χαφέζ αλ-Άσαντ, ο Μουαμάρ Καντάφι και ο Σαντάμ Χουσεΐν στα τέλη της δεκαετίας του 1980, οι οποίοι θα τιμωρούνταν αυστηρά όταν ερχόταν η ώρα τους.
Στον Περσικό Κόλπο, που αποτελεί την πιο γενναιόδωρη πηγή ενέργειας, ο αμερικανικός έλεγχος ήταν απόλυτος από κάθε άποψη. Τα εμιράτα, τα σεΐχη και τα σουλτανάτα ήταν πλήρως υποταγμένα στις Ηνωμένες Πολιτείες. Παρατάχθηκαν γύρω από τις μπότες των Αμερικανών στρατιωτών, φοβούμενοι τον Μπααθισμό και την Μουσουλμανική Αδελφότητα.
Τη δεκαετία του 1990, ο Ψυχρός Πόλεμος τελείωσε και η σοβιετική υποστήριξη προς τη Μέση Ανατολή μειώθηκε. Άρχισαν να εμφανίζονται εκκλήσεις για εθνικοποίηση του πετρελαίου και, το πιο σημαντικό, για την πώλησή του σε νομίσματα εκτός του δολαρίου.
Το τέλος των υβριδικών σοσιαλιστικών κομμάτων
Ο Καντάφι και ο Σαντάμ Χουσεΐν ηγούνταν της επίθεσης. Σε μέρη όπως η Αίγυπτος, η Αλγερία και η Τυνησία, τα καθεστώτα των Μπααθιστών είχαν φτάσει σε σημείο σχεδόν διαφθοράς και η λαϊκή δυσαρέσκεια εναντίον τους είχε φτάσει στο αποκορύφωμά της.
Η πολιτική βιωσιμότητα αυτών των υβριδικών, ημι-κοσμικών, ημι-θρησκευτικών, λαϊκιστικών και σοσιαλιστικών κομματικών συστημάτων είχε λήξει. Έπρεπε να απομακρυνθούν. Η εισβολή στο Ιράκ και η ανατροπή του Σαντάμ Χουσεΐν πρέπει να γίνει κατανοητή σε αυτό το πλαίσιο. Το σενάριο ήταν απλό: το έργο ανατέθηκε σε ισλαμιστικά κινήματα, κυρίως στη Μουσουλμανική Αδελφότητα, τον ορκισμένο εχθρό των καθεστώτων των Μπααθιστών. Το πρώτο πείραμα έλαβε χώρα στην Αλγερία και κατέληξε σε έναν αιματηρό εμφύλιο πόλεμο. Αλλά αυτό το σενάριο αναδιαμορφώθηκε στη δεύτερη δεκαετία του 21ου αιώνα και επανενεργοποιήθηκε πιο προσεκτικά. Αυτό είναι που γνωρίζουμε ως Αραβική Άνοιξη. Το επίκεντρο ήταν η Τυνησία και το κύμα εξαπλώθηκε στη Λιβύη, την Αίγυπτο και αλλού.
Η «Αραβική Άνοιξη» δεν είχε το ίδιο αποτέλεσμα παντού. Η Τυνησία βίωσε μια σχετικά ομαλή μετάβαση. Στην Αίγυπτο, η μετάβαση ήταν σχετικά επώδυνη. Τελικά, η Μουσουλμανική Αδελφότητα ανέλαβε την εξουσία. Στη Λιβύη, ο Καντάφι όντως ανατράπηκε, αλλά η χώρα ουσιαστικά διασπάστηκε. Τέλος, η Συρία βίωσε ένα αδιέξοδο που διήρκεσε περισσότερο από μια δεκαετία. (Αν και ο Περσικός Κόλπος είχε επίσης το μερίδιό του σε αυτή την αναταραχή, αυτή γρήγορα καταπνίγηκε.)
Η δεύτερη φάση του σεναρίου περιελάμβανε την εξάλειψη των ισλαμιστικών κινημάτων που είχαν ανέλθει στην εξουσία σε ορισμένα μέρη. Αυτό αντιμετωπίστηκε στην Αίγυπτο, όπως φάνηκε στα πραξικοπήματα του Σίσι και του Κάις Σαΐντ, και πιο πρόσφατα στην Τυνησία.
Αυτές οι επιχειρήσεις, που διεξήχθησαν για να διαιωνίσουν την αμερικανική ηγεμονία και να ανοίξουν τον δρόμο, αύξησαν παραδόξως την ικανότητα του νέου εχθρού, του Ιράν, να κυριαρχήσει στη Μέση Ανατολή.
Πιστεύω ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες, σε κάποιο βαθμό, το επέτρεψαν αυτό. Θα μπορούσε κανείς να ισχυριστεί ότι κάλυψαν το κενό εξουσίας που άφησε η εξάλειψη του Κόμματος Μπάαθ και της Μουσουλμανικής Αδελφότητας με το Ιράν. Η Σιιτική Ημισέληνος αποτελούσε κοινή απειλή τόσο για το Ισραήλ όσο και για τους Άραβες.
Στο περιβάλλον που δημιουργήθηκε από αυτή την απειλή, ο δρόμος άνοιξε για το Ισραήλ, ενώ οι Άραβες υποτάχθηκαν.
(Σε αυτό το στάδιο, στοχευμένες οργανώσεις, όπως το ISIS και η Αλ Κάιντα, εξαπολύθηκαν στη Μέση Ανατολή. Ενήργησαν σαν ελβετικό σουγιά, χτυπώντας ταυτόχρονα τα απομεινάρια του Κόμματος Μπάαθ και της Μουσουλμανικής Αδελφότητας, καθώς και στοιχεία που υποστήριζαν το Ιράν.)
Μετά τη συντριβή της Μουσουλμανικής Αδελφότητας, η Χαμάς στην Παλαιστίνη έμεινε χωρίς υποστήριξη και σφυρηλάτησε ισχυρούς δεσμούς με το Ιράν. Τα γεγονότα της 7ης Οκτωβρίου δεν έχουν ακόμη κατανοηθεί πλήρως. Ωστόσο, ο ισχυρισμός ότι προήλθαν από τη συνεργασία Ιράν-Χαμάς με τη γνώση του Ισραήλ κερδίζει έδαφος και δικαιολογεί περαιτέρω διερεύνηση.
Ναι, η 7η Οκτωβρίου ήταν ένα σημείο καμπής. Στο επόμενο άρθρο μου, αν ο χρόνος το επιτρέπει, σκοπεύω να αξιολογήσω τη σειρά των γεγονότων που ξεκίνησαν στις 7 Οκτωβρίου και επεκτάθηκαν στον πόλεμο κατά του Ιράν, ο οποίος παρουσιάζεται ως «απόσυρση» των ΗΠΑ, αλλά στην ουσία υποδηλώνει την εγκαθίδρυση μιας νέας τάξης πραγμάτων στη Μέση Ανατολή.
Süleyman Şefi Ogün – Yeni Şafak
—
