Η Τουρκία βρίσκεται για ακόμη μία φορά στο επίκεντρο των γεωπολιτικών εξελίξεων, επιβεβαιώνοντας ότι ακολουθεί μια ολοένα και πιο ανεξάρτητη εξωτερική πολιτική, η οποία δεν ταυτίζεται πλήρως ούτε με τις επιδιώξεις του ΝΑΤΟ ούτε με εκείνες της Ρωσίας ή της Κίνας.
Οι κινήσεις αυτές ενισχύουν την εικόνα μιας χώρας που, ενώ παραμένει τυπικά μέλος του ΝΑΤΟ, επιχειρεί να μετατρέψει τη συμμετοχή της στη Συμμαχία σε εργαλείο διαπραγμάτευσης και γεωπολιτικής επιρροής.
Το veto που «πάγωσε» το ΝΑΤΟ
Σύμφωνα με δημοσίευμα του POLITICO,
η Τουρκία μπλόκαρε την έγκριση προγράμματος ύψους περίπου 27 δισ. ευρώ
που αφορά τον εκσυγχρονισμό του στρατιωτικού δικτύου αγωγών καυσίμων του
ΝΑΤΟ.
Το σχέδιο προβλέπει την αναβάθμιση ενός δικτύου περίπου 10.000 χιλιομέτρων,
το οποίο κατασκευάστηκε κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου και
εξυπηρετεί τον ανεφοδιασμό στρατιωτικών αεροσκαφών, οχημάτων και βάσεων
της Συμμαχίας, ιδιαίτερα στην ανατολική της πτέρυγα.
Η συγκεκριμένη υποδομή θεωρείται κρίσιμη για τη δυνατότητα ταχείας ανάπτυξης δυνάμεων σε περίπτωση μεγάλης σύγκρουσης στην Ευρώπη.
Ωστόσο, η Άγκυρα αρνήθηκε να δώσει τη συναίνεσή της, ζητώντας να χρηματοδοτηθούν κατά προτεραιότητα 21 έργα εντός τουρκικού εδάφους κατά την πρώτη πενταετία του προγράμματος.
Η
απαίτηση αυτή προκάλεσε δυσαρέσκεια σε αρκετές χώρες-μέλη, καθώς θα
μπορούσε να οδηγήσει σε καθυστέρηση άλλων έργων που βρίσκονται σε πιο
ώριμο στάδιο σχεδιασμού.
Διπλωματικές πηγές εκτιμούν ότι η τελική
απόφαση ενδέχεται να μετατεθεί για τον Σεπτέμβριο, όταν οι πρέσβεις των
κρατών-μελών θα επανέλθουν στις διαπραγματεύσεις μετά τη θερινή διακοπή.
Γιατί το συγκεκριμένο έργο θεωρείται τόσο σημαντικό
Το πρόγραμμα δεν αφορά απλώς την ανακατασκευή ενός παλαιού δικτύου αγωγών.
Η
αναβάθμισή του συνδέεται άμεσα με τον σχεδιασμό του ΝΑΤΟ για την ταχεία
μεταφορά καυσίμων σε περίπτωση μεγάλης στρατιωτικής κρίσης στην
ανατολική Ευρώπη.
Ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ Mark Rutte είχε χαρακτηρίσει την επένδυση «ιστορικό βήμα» για την ενίσχυση της στρατιωτικής ετοιμότητας της Συμμαχίας.
Το
γεγονός ότι η Τουρκία επέλεξε να ασκήσει veto σε ένα τόσο σημαντικό
πρόγραμμα θεωρήθηκε από πολλούς αναλυτές ως ακόμη μία ένδειξη ότι η Άγκυρα δεν διστάζει να χρησιμοποιεί τη θέση της στο ΝΑΤΟ για να αποσπά πολιτικά και οικονομικά ανταλλάγματα.
Ο Donald Trump και η νέα προσέγγιση με την Άγκυρα
Το τουρκικό veto ήρθε λίγες ημέρες μετά τη Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα.
Κατά τη διάρκεια της συνόδου, ο πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών Donald Trump εμφανίστηκε ιδιαίτερα επικριτικός απέναντι στη Συμμαχία.
Όπως
μετέδωσαν αμερικανικά και τουρκικά μέσα ενημέρωσης, δήλωσε ότι θα είχε
εξετάσει ακόμη και το ενδεχόμενο να μην παραστεί στη σύνοδο εάν αυτή δεν
πραγματοποιούνταν στην Τουρκία.
Παράλληλα, εξήρε δημόσια τον πρόεδρο Recep Tayyip Erdoğan, χαρακτηρίζοντάς τον «φίλο» και «μεγάλο ηγέτη», ενώ επανέλαβε τη γνωστή του θέση ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες επιβαρύνονται δυσανάλογα με το κόστος της ευρωπαϊκής ασφάλειας.
Το μεγάλο αντάλλαγμα: CAATSA και F-35
Το σημαντικότερο αποτέλεσμα των συνομιλιών φαίνεται να ήταν η πρόθεση της αμερικανικής κυβέρνησης να επανεξετάσει τις κυρώσεις CAATSA που είχαν επιβληθεί στην Τουρκία μετά την αγορά του ρωσικού αντιαεροπορικού συστήματος S-400.
Οι κυρώσεις αυτές είχαν οδηγήσει και στον αποκλεισμό της Τουρκίας από το πρόγραμμα των μαχητικών αεροσκαφών F-35.
Σύμφωνα με πληροφορίες, ο Donald Trump εμφανίζεται θετικός τόσο στην άρση των κυρώσεων όσο και στην επανένταξη της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35, χαρακτηρίζοντας την Άγκυρα «πιο πιστό εταίρο από άλλους συμμάχους».
Ο υπουργός Εξωτερικών της Τουρκίας Hakan Fidan επιβεβαίωσε ότι η επιστροφή στο πρόγραμμα μπορεί να εξεταστεί εφόσον αρθούν οι κυρώσεις.
Το εμπόδιο των S-400
Η επιστροφή της Τουρκίας στα F-35, ωστόσο, δεν είναι απλή υπόθεση.
Η αμερικανική νομοθεσία απαιτεί από τον πρόεδρο να ενημερώσει επίσημα το Κογκρέσο ότι:
• οι S-400 έχουν απενεργοποιηθεί,
• η Τουρκία δεν διατηρεί πλέον τον επιχειρησιακό έλεγχό τους,
• δεν θα υπάρξει νέα αμυντική συνεργασία με τη Ρωσία σε αντίστοιχο επίπεδο.
Σύμφωνα
με δημοσιεύματα, μία από τις λύσεις που εξετάζονται είναι η μεταφορά
των ρωσικών συστημάτων σε χώρα του Κόλπου, ώστε να αρθεί το βασικό
εμπόδιο για την επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα.
Και ενώ συμβαίνουν όλα αυτά…
Μόλις λίγες ημέρες μετά τη Σύνοδο του ΝΑΤΟ, η Άγκυρα φιλοξένησε μία διεθνή διάσκεψη με ιδιαίτερο πολιτικό συμβολισμό.
Η διάσκεψη, με τίτλο «Μία Συμμαχία να αποτρέψει τον Μεγάλο Πόλεμο», πραγματοποιήθηκε στις 18 και 19 Ιουλίου με τη συμμετοχή περίπου 200 εκπροσώπων από 17 χώρες, μεταξύ των οποίων η Ρωσία, η Κίνα, το Ιράν, οι Ηνωμένες Πολιτείες, το Ηνωμένο Βασίλειο, η Γερμανία και η Γαλλία.
Το τελικό ανακοινωθέν πρότεινε τη δημιουργία μιας στρατηγικής συνεργασίας ανάμεσα στη Ρωσία, την Τουρκία, την Κίνα και το Ιράν, υποστηρίζοντας
ότι μια τέτοια δομή θα μπορούσε να λειτουργήσει ως αποτρεπτικός
μηχανισμός και να αποτελέσει τη βάση ενός νέου διεθνούς συστήματος
ασφαλείας.
Παρότι η τουρκική κυβέρνηση δεν σχολίασε επίσημα το
περιεχόμενο της διάσκεψης, η πραγματοποίησή της στην πρωτεύουσα μιας
χώρας-μέλους του ΝΑΤΟ προκάλεσε έντονο ενδιαφέρον.
Η στρατηγική του Erdoğan
Οι τελευταίες εξελίξεις δείχνουν ότι η Άγκυρα δεν επιδιώκει την αποχώρησή της από το ΝΑΤΟ.
Αντίθετα, επιχειρεί να αναβαθμίσει τον ρόλο της μέσα στη Συμμαχία, αξιοποιώντας τη γεωγραφική και στρατηγική της θέση για να διαπραγματεύεται από θέση ισχύος.
Η Τουρκία συνομιλεί ταυτόχρονα με την Ουάσιγκτον, τις Βρυξέλλες, τη Μόσχα, το Πεκίνο αλλά και την Τεχεράνη.
Αυτή η πολυδιάστατη εξωτερική πολιτική επιτρέπει στον Recep Tayyip Erdoğan να αποσπά παραχωρήσεις από όλες τις πλευρές, αποφεύγοντας να ταυτιστεί πλήρως με κάποιο γεωπολιτικό μπλοκ.
Μια νέα ισορροπία δυνάμεων
Η στάση της Τουρκίας αποτελεί ίσως το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα της μετάβασης προς ένα πολυπολικό διεθνές σύστημα.
Η Άγκυρα εμφανίζεται ολοένα και λιγότερο ως «πειθαρχημένος σύμμαχος» του ΝΑΤΟ
και περισσότερο ως αυτόνομος περιφερειακός παίκτης που χρησιμοποιεί τη
συμμετοχή του στη Συμμαχία ως μοχλό πίεσης για την εξυπηρέτηση των
εθνικών του συμφερόντων.
Το veto στο πρόγραμμα των 27 δισεκατομμυρίων ευρώ, η πιθανή άρση των αμερικανικών κυρώσεων, η επαναφορά στο πρόγραμμα των F-35
και το άνοιγμα διαύλων συνεργασίας με τη Ρωσία, την Κίνα και το Ιράν
συνθέτουν την εικόνα μιας χώρας που επιχειρεί να ισορροπήσει ανάμεσα σε
αντίπαλα στρατόπεδα χωρίς να εγκαταλείπει κανένα.
Ανεξάρτητο κέντρο ισχύος η Τουρκία
Οι
τελευταίες κινήσεις της Τουρκίας δείχνουν ότι η Άγκυρα δεν αμφισβητεί
ευθέως το ΝΑΤΟ, αλλά επιδιώκει να επαναπροσδιορίσει τους όρους της
συμμετοχής της στη Συμμαχία.
Με τον Recep Tayyip Erdoğan να αξιοποιεί κάθε γεωπολιτική ευκαιρία, η Τουρκία προσπαθεί να μετατρέψει τη θέση της από απλό σύμμαχο σε ανεξάρτητο κέντρο ισχύος, ικανό να διαπραγματεύεται ταυτόχρονα με τη Δύση και την Ανατολή.
Το
εάν αυτή η στρατηγική θα οδηγήσει σε μια βαθύτερη αναμόρφωση του ΝΑΤΟ ή
θα προκαλέσει νέες εντάσεις στο εσωτερικό της Συμμαχίας, παραμένει ένα
από τα σημαντικότερα γεωπολιτικά ερωτήματα των επόμενων ετών.
