Η Κούβα, για δεκαετίες σύμβολο επανάστασης και αντιαμερικανικής ρητορικής με ένα σύνθετο, σοσιαλιστικό μοντέλο διακυβέρνησης, σήμερα βρίσκεται αντιμέτωπη με μια από τις πιο βαθιές κρίσεις της σύγχρονης ιστορίας της.
Αυτή η κατάσταση έχει προκαλέσει αναλύσεις διεθνώς ότι οι κυρώσεις και η στρατηγική πίεση που ασκείται από την κυβέρνηση του προέδρου των ΗΠΑ Donald Trump θα μπορούσαν να οδηγήσουν στην πτώση του καθεστώτος μέσα στο 2026.
Αυτή η προοπτική, παρότι δεν είναι βέβαιη, σηματοδοτεί ένα κρίσιμο σημείο καμπής στη σχέση μεταξύ Ουάσιγκτον και Αβάνας, σε μια περίοδο όπου τόσο τα εσωτερικά όσο και τα διεθνή δεδομένα είναι εξαιρετικά εύθραυστα.
Του State Department εξάλλου ηγείται ο Marco Rubio, κουβανικής καταγωγής με πύρινο λόγο κατά του καθεστώτος της νησιωτικής χώρας, το οποίο επιθυμεί να καταρρεύσει εντός του 2026 «αργά και βασανιστικά».
Οικονομική κρίση ως μοχλός στρατηγικής πίεσης
Η κουβανική οικονομία αντιμετωπίζει συνδυασμό σοβαρών δομικών προβλημάτων: εξάρτηση από εισαγωγές ενέργειας, στασιμότητα στην παραγωγή και αύξηση του κόστους ζωής που συχνά θυμίζει την περίοδο μετά την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης.
Οι
ΗΠΑ έχουν εντείνει την πίεση, εμμένοντας στον περιορισμό των
ενεργειακών ροών προς την Κούβα, κυρίως μέσω των απειλών και κυρώσεων σε
χώρες που παραδοσιακά προμηθεύουν πετρέλαιο στο νησί — όπως η Βενεζουέλα και το Μεξικό.
Η διακοπή των προμηθειών καυσίμων έχει προκαλέσει αιχμηρή αύξηση των τιμών και μεγάλες ελλείψεις βασικών αγαθών, με διακοπές ηλεκτρικού ρεύματος, μειωμένη λειτουργία δημόσιων υπηρεσιών και σοβαρές επιπτώσεις στη μεταφορά και τις υποδομές.
Παρά
τα στοιχειώδη μέτρα διαχείρισης που εφαρμόζει η κυβέρνηση της Κούβας,
συμπεριλαμβανομένης της προστασίας κρίσιμων υπηρεσιών, η κατάσταση
παραμένει κρίσιμη.
Ταυτόχρονα, οι κυρώσεις και η εμμονή της Ουάσιγκτον να εντείνει την πίεση στις ενεργειακές εισροές
έχουν οδηγήσει στην πτώση των ταξιδιωτικών εσόδων από τον τουρισμό, που
αποτελούσε βασική πηγή συναλλάγματος για την οικονομία της Κούβας προ
πανδημίας.
«Η διακοπή της προμήθειας καυσίμων έχει αυξήσει δραματικά τις τιμές.
Η
σύλληψη του Maduro και η απειλή επιβολής δασμών απομόνωσαν το ‘Νησί της
Ελευθερίας’ από τους μοναδικούς προμηθευτές πετρελαίου — τη Βενεζουέλα
και το Μεξικό.
Σύμφωνα με αναλυτές, η έλλειψη διεθνών προμηθειών τελικά παραλύει τη χώρα.
Πηγή αναφέρει ότι οι Κουβανοί αξιωματούχοι είναι νευρικοί επειδή αρχίζουν να κατανοούν ότι
η επανάστασή τους πλησιάζει στο τέλος μια εικόνα που περιγράφει με
δραματικό τρόπο το βάθος της κρίσης και την πιθανή κατάρρευση του
καθεστώτος», γράφουν χαρακτηριστικά οι New York Times. 
Η Κούβα μεταξύ κατάρρευσης και αναζήτησης εναλλακτικών
Η κυβέρνηση στην Αβάνα, υπό τον πρόεδρο Miguel Diaz – Canel αναγνωρίζει την ένταση που προκαλούν οι αμερικανικές ενέργειες και επιχειρεί να διαχειριστεί μια εξαιρετικά δύσκολη κατάσταση.
Παρά
τις διαρκείς κατηγορίες προς την Ουάσιγκτον ότι εφαρμόζει «ενεργειακό
αποκλεισμό» και προσπαθεί να στραγγαλίσει την κουβανική οικονομία, η
Αβάνα έχει δηλώσει έτοιμη για διάλογο με τις ΗΠΑ «χωρίς προϋποθέσεις»,
αλλά όχι υπό εκβιασμό ή απόλυτη πίεση.
Κεντρικές προσπάθειες περιλαμβάνουν μέτρα για την προστασία κρίσιμων τομέων όπως η υγεία, η γεωργία και η εκπαίδευση,
καθώς και πρωτοβουλίες για την προώθηση της παραγωγής τροφίμων και την
ανάπτυξη ανανεώσιμων πηγών ενέργειας ως απάντηση στη συνεχιζόμενη
ενεργειακή δυσλειτουργία.
Miguel Diaz – Canel
Ιστορική προοπτική και πιθανή ανατροπή
Ειδικοί
και ιστορικοί έχουν σημειώσει ότι προβλέψεις για την «επικείμενη πτώση»
του κουβανικού καθεστώτος έχουν γίνει κατά καιρούς με προβλέψιμη
συχνότητα — και έχουν αποδειχθεί λανθασμένες.
Αυτή τη φορά, ωστόσο, η κατάσταση είναι διαφορετική, κυρίως διότι δεν υπάρχει πλέον ένα υπερδύναμος «φιλάνθρωπος» σύμμαχος όπως ήταν η Σοβιετική Ένωση μετά την κρίση του πρώτου μισού του 20ού αιώνα.
Ο οικονομικός στραγγαλισμός, οι ενεργειακές ελλείψεις και οι συνεχείς κυρώσεις καθιστούν το νησί ιδιαίτερα ευάλωτο,
με πολλές κοινωνικές ομάδες να αντιμετωπίζουν πραγματική επιδείνωση των
συνθηκών ζωής — από την πρόσβαση στην ενέργεια μέχρι την
ιατροφαρμακευτική περίθαλψη και τα δημόσια αγαθά.
Γεωπολιτικές συμπληγάδες - Το τέλος του αποκλεισμού ή η μεταμόρφωση του κυβερνητικού συστήματος;
Σε πολιτικό επίπεδο, το ζητούμενο δεν είναι μόνο εάν το κουβανικό καθεστώς θα αντέξει την πίεση, αλλά τι μορφή θα πάρει εναλλακτικά η νησιωτική πολιτική κοινωνία.
Η
ιστορική σχέση με τις ΗΠΑ, οι εσωτερικές αντιφάσεις του μοντέλου
διακυβέρνησης και η συνεχής ανθρωπιστική κρίση παράγουν ένα πεδίο
σύγκρουσης ανάμεσα σε θεωρίες «ανατροπής» και «σταθεροποίησης».
Ο Trump και το επιτελείο του φαίνεται να στοιχηματίζουν ότι η συνεχής πίεση θα οδηγήσει την Αβάνα σε μια νέα φάση
— είτε μέσω διαπραγματεύσεων είτε μέσω εσωτερικών εξελίξεων που θα
αμφισβητήσουν τον μονοκομματικό χαρακτήρα του πολιτικού συστήματος.
Η Κούβα στη δίνη του μεγάλου παιχνιδιού
Η
Κούβα βρίσκεται σήμερα σε ένα σταυροδρόμι όπου οι εσωτερικές αδυναμίες,
η πολιτική παράλυση και η εξωτερική πίεση συγκλίνουν σε ένα επικίνδυνα
ασταθές σημείο.
Η στρατηγική των ΗΠΑ φαίνεται να αποσκοπεί
όχι μόνο στον περιορισμό της επιρροής της Αβάνας, αλλά στην ουσιαστική
μεταμόρφωση του πολιτικού και οικονομικού της μοντέλου.
Με
τις ενεργειακές εισροές να μειώνονται, τον τουρισμό να καταρρέει, τις
βασικές υπηρεσίες να πιέζονται και τον κοινωνικό ιστό να δοκιμάζεται, η
κουβανική κυβέρνηση αντιμετωπίζει την πιο κρίσιμη πρόκληση των
τελευταίων δεκαετιών.
Όμως, όπως κάθε ιστορικό σημείο καμπής, το αποτέλεσμα δεν είναι δεδομένο.
Αν
και η πίεση αυξάνεται, η έκβαση θα εξαρτηθεί από την ικανότητα της
κουβανικής κοινωνίας να προσαρμοστεί, την προσέγγιση των διεθνών
συμμάχων της και το πώς οι ΗΠΑ θα διαχειριστούν τις συνέπειες μιας
πιθανής κυβερνητικής αλλαγής στο νησί — μια αλλαγή που, εάν συμβεί, δεν
θα αφορά μόνο την Κούβα, αλλά την ευρύτερη γεωπολιτική ισορροπία στη
Λατινική Αμερική και πέραν αυτής.
