Και με σύσταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, που φοβάται νέα κρίση τύπου Covid και Ισπανίας, το 35% των Ευρωπαίων κρατάει μετρητά στο σπίτι.
Κάποτε, οι άνθρωποι έκρυβαν τα λεφτά τους στα σεντούκια και τα στρώματα γιατί είχαν την επιλογή να τα έχουν στο σπίτι τους, στον χώρο τους, ή να τα έχουν στην τράπεζα.
Στη συνέχεια, η δήθεν εξέλιξη, που στόχο έχει μόνο να ελέγχει τις τσέπες μας ή να τις υποκαταστήσει, μέσω των τραπεζών, εξαφάνισε σιγά σιγά τα μετρητά και όσοι τα κρατούσαν θεωρούνταν οπισθοδρομικοί, αντισυστημικοί ή και… σκοταδιστές.
Εδώ και κάποια χρόνια, βέβαια, θέλουμε – δεν θέλουμε, όλα τα λεφτά μας τα έχουμε στην τράπεζα, γιατί εκεί μας τα βάζουν, για να μας τα παίρνουν όποτε θέλουν και να ξέρουν ανά πάσα στιγμή πόσα έχουμε, αφού απαγορεύονται οι πληρωμές με μετρητά και στην κυριολεξία είμαστε στον… αέρα. Δεν ελέγχουμε την τσέπη μας γιατί απλούστατα δεν έχουμε τσέπη. Ή μάλλον την έχουμε μαζί με την τράπεζα και το κράτος.
Τώρα, όμως, φαίνεται ότι τα πράγματα αλλάζουν. Και μάλιστα με τις ευλογίες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, που δίνει οδηγία στους πολίτες να φυλάνε κάποια μετρητά για… ώρα ανάγκης.
Συγκεκριμένα, σε μελέτη που έδωσε στη δημοσιότητα λίγο πριν φύγει το 2025, συνέστησε στους ευρωπαίους πολίτες να παραμένουν ψύχραιμοι και να διατηρούν ένα απόθεμα μετρητών στο σπίτι («keep calm and carry cash»). Η σύσταση αυτή ήρθε σε συνέχεια της προτροπής της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τη δημιουργία «κιτ έκτακτης ανάγκης 72 ωρών», ώστε τα νοικοκυριά να είναι προετοιμασμένα για κλυδωνισμούς στην καθημερινότητα.
Σύμφωνα με την Επιτροπή, τα πακέτα αυτά πρέπει να περιλαμβάνουν επαρκές πόσιμο νερό, τρόφιμα μακράς διάρκειας, βασικά φάρμακα και –πολύ σημαντικό– ένα απόθεμα μετρητών, για κάθε ενδεχόμενο. Η ΕΚΤ πρότεινε τα νοικοκυριά να διαθέτουν στο σπίτι τους μεταξύ 70 ευρώ και 100 ευρώ ανά άτομο, ποσό που επαρκεί για την κάλυψη των βασικών αναγκών για περίπου 72 ώρες σε περίπτωση συστημικής αστάθειας.
Η μελέτη εξέτασε τι έγινε σε τέσσερις μεγάλες κρίσεις που
αντιμετώπισε η Ευρώπη τα τελευταία χρόνια και διαπίστωσε το ίδιο μοτίβο.
Όποτε υπήρχε φόβος, τα μετρητά εξαφανίζονταν από τα ATMs. Οι κρίσεις
αυτές ήταν:
1. Η πανδημία Covid-19. Τις πρώτες εβδομάδες της
πανδημίας, οι αναλήψεις αυξήθηκαν απότομα. Περισσότερα από 140 δισ. ευρώ
σε επιπλέον τραπεζογραμμάτια κυκλοφόρησαν στην Ευρωζώνη, σε σύγκριση με
έναν συνηθισμένο ετήσιο ρυθμό περίπου 55 δισ. ευρώ.
2. Η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία. Αντίστοιχη εικόνα
καταγράφηκε μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία. Στις γειτονικές
χώρες, η ζήτηση για ευρώ αυξήθηκε κατά 36%, καθώς οι φόβοι για επέκταση
της αστάθειας εντάθηκαν.
3. Το μεγάλο μπλακ άουτ στην Ισπανία. Τον περασμένο
Απρίλιο, ένα εκτεταμένο μπλακ άουτ στην Ισπανία άφησε εκατομμύρια
νοικοκυριά χωρίς ρεύμα. Ακόμη και μετά την αποκατάσταση της
ηλεκτροδότησης, σχηματίστηκαν ουρές στα ΑΤΜs, ενώ οι αναλήψεις αυξήθηκαν
και σε περιοχές που δεν επηρεάστηκαν.
4. Η κρίση χρέους στην Ελλάδα. Στη διάρκεια της
μακροχρόνιας κρίσης του δημόσιου χρέους της Ελλάδας, κάθε ένταση στις
αγορές ή στην πολιτική σκηνή οδηγούσε σε κύματα αναλήψεων και ουρές στα
ΑΤΜs, φαινόμενο που επαναλαμβανόταν επί χρόνια.
Οι συντάκτες της μελέτης, Francesca Faella και Alejandro Zamora – Perez, τόνισαν ότι τα παραδείγματα αυτά παρουσιάζουν μiα σαφή τάση. Όταν η σταθερότητα μοιάζει εύθραυστη, τα μετρητά αποκτούν ξανά σημασία. Σε συνθήκες αβεβαιότητας, οι πολίτες θεωρούν το φυσικό χρήμα πιο άμεσο και σαφώς πιο σίγουρο.
Η έρευνα «SPACE 2024» της ΕΚΤ παρουσιάζει μια ψηφιακή Ευρώπη στις συναλλαγές, αλλά αρκετά παραδοσιακή στην αποταμίευση. Σύμφωνα με τα ευρήματα της έρευνας, το 35% των πολιτών της Ευρωζώνης δηλώνει ότι διατηρεί επιπλέον ρεζέρβα σε μετρητά, πέραν αυτών που έχει στην τσάντα ή στο πορτοφόλι.
Δεν είναι όλες οι χώρες ίδιες, όμως, ως προς την αντιμετώπιση αυτού του ζητήματος, ειδικότερα, πρόκειται για μια συνήθεια περισσότερο διαδεδομένη σε χώρες όπως η Σλοβακία και η Εσθονία, ενώ χαμηλότερα ποσοστά καταγράφονται σε χώρες όπως η Γαλλία και το Βέλγιο. Μερικές χώρες έχουν ήδη ενσωματώσει επίσημα την πρόταση αποθήκευσης 70 – 100 ευρώ ως εφεδρεία. Η Ολλανδία, η Αυστρία και η Φινλανδία αναφέρονται χαρακτηριστικά στην έκθεση της ΕΚΤ. Στη Φινλανδία, μάλιστα, σχεδιάζονται μηχανήματα ΑΤΜ που θα λειτουργούν ακόμη και αν υπάρξουν διακοπές σε ψηφιακά συστήματα, ώστε, όταν χρειάζεται, οι πολίτες να μπορούν να έχουν πρόσβαση στα χρήματά τους.
Παρότι οι πληρωμές με μετρητά μειώνονται (από 72% το 2019 σε 52% το 2024), η συνολική αξία τραπεζογραμματίων σε κυκλοφορία παραμένει υψηλή. Και αυτό αποδίδεται στο ότι για πολλά νοικοκυριά το φυσικό χρήμα αποτελεί σταθερό σημείο αναφοράς, σε μια εποχή που τίποτα δεν φαίνεται απόλυτα αξιόπιστο.
